İstanbul limanına deniz yolu ile gelindiği zaman ilk bakışta dikkati çeken Eminönü'ndeki Yeni Cami, klasik Türk mimarisinin en güzel eserleri arasındadır. Bugün buraya verilen "Yeni Cami" ismi ile daha önceleri Fatih Camisi tanınıyordu. Bunun yanı sıra Gülsüm Emetullah Sultan'ın Üsküdar ve Galata'daki camileri de bu isim ile tanınmıştı. Fakat bunlardan sadece Safiye Sultanın başlayıp, Hatice Turhan Sultanın tamamladığı Eminönü'ndeki Yeni Cami bu ismi günümüze kadar muhafaza etmiştir. XVII. yüzyılda burada Bahçekapısı ile Balıkpazarı kapısı bulunuyordu. Nitekim bunlar sonradan camiin inşa edileceği sahanın iki ucunu meydana getirmişlerdi. Bu kapılardan Bahçekapısı'nın eski ismi Neorion (gümrük) veya Porta Hebraica idi. İstanbul'un fethinden sonra, Türkler tarafından da aynı anlamda kullanılan Cuhud veya Şuhud kapı ismi bu kapılara verilmişti. Balıkpazarı kapısının eski ismi ise Porta Perema (geçit kapı) idi. Bu iki kapıyı birleştiren surların içerisinde kalan sahada Yahudiler iskân edilmişti. (1) Diğer taraftan surlar önündeki saha, Gümrük Emininin nezaretinde olan gümrük ambarlarını içine aldığından ötürü de Gümrükönü veya Eminönü diye tanınıyordu. Ayrıca Ağaçpazarı denilen odun depoları ile saraya ait mezbahaların bulunduğu yer de Meydan iskelesi ismini taşıyordu. Bursa tekkesi, Hidayet camii, Manastır ve Gümrükönü Mescitlerinin inşa edilip, umumiyetle iri bal ve yağ fıçıları ile dolu bulunan bu meydan, Pençik Emininin nezaretinde yapılan esir ticaretine ayrılmış çarşı ve pazarları da kapsıyordu. Bugün bazısı mevcut olmayan bu eserlerin yerine Eminönü Meydanı kurulmuştur. (2) Sultan Murat III'ün (1546-1595) zevcesi ve Sultan Mehmet III'ün (1567-1603) annesi Safiye Sultanın isteği üzerine gümrüğe yakın olan bu yerdeki Yahudi mahallelerinin ortasına Valde Sultan Camisi ismi ile bir cami yapılması kararlaştırılmıştır. Bunun için de Yahudi mahallelerinin bedelleri iki misli ile sakinlerine ödenmiştir. Yıkılması gereken bir kilise ile bir sinagogun yerine de başka bir semtteki iki benzeri tamir edilmiştir. Camiin planları devrin başmimarı Davut Ağa tarafından çizilmiştir. Mimar Sinan'ın talebelerinden Davut Ağa, onun yanında haklı bir isim yapmıştı.

---