Bu cilde, kısa bir dönem olduğu için, Mimarlık ve Sanat Tarihi bölümünü koymadık. Siyaset Tarihini Bülent Tanör, İktisat Tarihini Korkut Boratav üstlendiler. Düşünce Tarihi bana düştü. Bunu biraz özel bir açıdan, "siyasal düşünceler" tarihi olarak inceledim. Neden bunu yaptığımı yerinde açıkladım. Ama şüphesiz, siyasal düşünce dışında ülkemizde bütün bilim dallarıyla ilgili az ya da çok gelişmiş bir düşünce hayatı var (felsefe, tarih, kültür, sanat, vb.). Bununla birlikte, siyasal düşünceleri incelerken, düşünürlerin siyaset dışı düşüncelerine de yer vermekten kaçınmadım. 1980 ve sonrası deyince tabii öncelikle aklımıza 12 Eylül darbesi geliyor. 12 Eylül'ü yapanlar üç yıl boyunca diledikleri gibi Türkiye'yi 'düzenlediler'. 1983'ten sonra da düzenlerin sürmesi için bir anayasa ve pek çok sayıda yasa yaptılar ya da varolan yasaları değiştirdiler. Ayrıca Cuntanın başı olan Kenan Evren, 1989'a değin cumhurbaşkanı oldu. 1983'te Evren ve arkadaşlarına 'rağmen' iktidar olan ANAP, bir bakıma belki onlarla uzlaşmak zorundaydı ve uzlaştı da. Siyaset affını halkoylaması yokuşuna sürmesi de bir ölçüde bunun bir sonucuydu. Fakat 1991'de 12 Eylül'ün nice sillesini yemiş Süleyman Demirel ve DYP ile Erdal İnönü ve SHP iktidara geldiler. Ne var ki hala, yeni bir genel seçim yaklaşırken, beklenen demokratikleşme yönünde pek az adım atılmış bulunuyor. Neden? Herhalde bunun nedeni DYP'nin ve ANAP'ın, yani Türkiye'ye egemen olan sağın, temelde 12 Eylülcüler gibi düşünmesi. Bu anlayışa göre demokrasi "bize göre" olmalıdır, 1961 Anayasasının amaçladığı "ince" demokrasi bizim için "lükstür". Dahası var. Denebilir ki 12 Eylülcülerin düşünceleri bir ölçüde AP tarafından biçimlendirilmiş bulunuyordu. 1961 Anayasası yürürlüğe girdikten bir süre ve özellikle 1965'ten sonra, "bu Anayasa ile işler yürümez" akımı başlatıldı. O kesimin yazarları gitgide bu konuyu daha çok işler oldular. AP iktidarı, maceracı sol hareketler karşısındaki davranışlarıyla bu Anayasanın işlemeyeceğini göstermek istiyormuş gibi davrandı.

---