Sultan İkinci Abdülhamid Han, hükümdarlık müddeti olan otuz üç yıllık bir zaman zarfında, ki bu devir tam manasıyla siyasi bir deha olamayanlara söz hakkının tanınmadığı ve bütün gözlerin Osmanlı topraklarına dikildiği bir dönemdir, dahili ve harici suikast ve tehditlerden Devlet-i'"Aliyye'yi azamı derecede muhafaza etmiştir. Bu büyük Osmanlı sultanı hem içerde hem de dışarda, bir takım menfi düşüncelere ve siyası hilelere fırsat vermediği içindir ki bizzat hayatına dahi kastedilmiştir. Abdülhamid Han-ı Sanı, tebaası tarafından son derece sevilen bir Osmanlı sultanıdır. Öyle ki vefat ettiği zaman Divanyolu'ndaki türbesine doğru götürülürken, evlerinin pencerelerin- den yaşlı gözlerle seyreden İstanbul halkı: " Bizi doyuran sultanım, bırakıp nereye gidiyorsun?" diye hem üzüntülerini hem de sevgilerini manidar bir şekilde dile getirmişlerdir. Zira o hem sultan ve hem Müslümanların halifesidir ve kim olursa olsun tebaası kendisine Allah'ın bir emanetidir. Bu hususiyet, asırlar boyu Osmanlı'nın dayandığı temel taşlardandır. Yaptığı hizmetler ve bıraktığı eserlerle Sultan İkinci Abdülhamid Han'ın saltanatı devri, tarih sayfalarına altın harflerle yazılmaya en layık devirlerden biridir. Yabancı devletler içinde dahi ona ve saltanatı devrine hayran olan pek çok meşhur kimse vardır. Yayınladığımız bu eser, Mahmud Esad tarafından tedvin edilmiştir. Mahmud Esad, padişaha bir takdime-i naçizane olmak üzre derlediği bu risalede, Sultan İkinci Abdülhamid Han ve devri hakkında yabancıların beslemekte oldukları hürmetkar hissiyata en güzel bir misal olarak Emile Monvoisin'ın neşrettiği "Devlet-i Aliyye-i Osmaniye ile Fransa" isimli kitabı zikreder. Emile Monvoisin, Fransa matbuatının meşhur simalarından olup belediye meclis azalığı yapmış Osmanlı hayranı bir Fransız'dır ve yazmış olduğu bu risale sebebiyle Sultan İkinci Abdülhamid Han tarafından dördüncü dereceden Metih nişanı ile taltif edilmiştir. Mahmud Esad eserine, Sultan İkinci Abdülhamid Han'ı medheden bu hacimce küçük kitaptan başka birkaç meşhur

---