Mehmet Kaplan, “Bir şehrin tetkiki, bize bir milletin tarihini öğretir,” der. Bize tarihimizi öğreten bu şehirler, büyük meydanlardaki abide yapılarından en tenha köşelerde hatırlanmayı bekleyen mütevazı eserlerine, bir mezar taşını sanat eserine dönüştüren bezemelerinden sebilleri üzerinde parıldayan pirinç şebekelerine, kitlelere yol gösteren rehber insanlarından kütüphane raflarını şenlendiren kitaplarına kadar, bazen başka şehirlerle benzer, bazen de tamamen kendine özgü sözler fısıldar. Bu fısıltının bir haykırış halini aldığı şehir ise, hiç şüphesiz İstanbul’dur. Bunun içindir ki, son yıllarda tarihe duyulan ilginin artmasına paralel olarak, konusu İstanbul olan çok sayıda kitap yazılmış ve halen de yazılmaktadır. Ancak, bu noktada ortaya önemli bir problem çıkmış ve birbirini tekrar eden kitapların sayısı bir hayli artmıştır. Bundan dolayı son dönemde, İstanbul’un tamamını değil de bir bölümünü ya da sadece bir yapısını anlatan eserler ortaya koyma arayışı hız kazanmış durumdadır. Bu arayış, Üsküdar’ı anlatmaya gayret eden bu kitabın vücut bulmasının da, önemli vesilelerinden biri olmuştur.
Üsküdar, bugüne dek birçok kitabın konusu olmuş bir asude beldedir. Bu kitaplar, Üsküdar’ın mazisinde gizlenen pek çok güzellik sebebiyle, genelde hatıra türünde kaleme alınmıştır. Başta Ahmed Yüksel Özemre ve Besim Çeçener olmak üzere, pek çok değerli isim, yazdıkları ile geçmişi bugüne taşımıştır. Mehmet Solmaz ve Hüseyin Suat Erginer gibi isimler ise, iyi niyetli pek çok çalışmanın altına imza atarak, önemli bir boşluğu doldurma gayreti içinde olmuşlardır. Bununla birlikte, konu Üsküdar’ın tarihi olunca, en başta iki eser özellikle zikredilmelidir. Bunlardan ilki, İbrahim Hakkı Konyalı tarafından kaleme alman ve 1976 senesinde yayınlanan iki ciltlik Abideleri ve Kitabeleri ile Üsküdar Tarihi isimli çalışma, bir diğeri ise, Mehmet Nermi Haskan’m 2001 yılında yayınlanan üç ciltlik Yüzyıllar Boyunca Üsküdar isimli kitabıdır.
Bu kitabın hazırlanmasında İbnülemin Mahmud Kemal, Haluk Şehsuvaroğlu, Samiha Ayverdi, Münevver Ayaşlı, Niyazi Ahmet Banoğlu, Ahmed Yüksel Özemre, Semavi Eyice, Uğur Derman, Dursun Gürlek gibi çok önemli şahsiyetlerin muhtelif eserlerinden istifade edildi. Bazen de şiir dünyasının kapıları çalındı ve Yahya Kemal, Mehmet Akif, Necip Fazıl, Ziya Osman Saba, Arif Nihat Asya ve Sezai Karakoç gibi şairlerin mısraları, pek çok sayfaya misafir edildi...

---