Türkiye'de ikiyiz yılı aşan bir zamandan beri devam eden batılılaşma hareketlerinin en önemli merhalesini Tanzimat teşkil eder. Tanzimat kelimenin lügat manasının da ifade ettiği gibi imparatorluk Türkiye'sinin bünyesinde meydana gelen siyasi, ekonomik, sosyal, adli ve kültürel düzenlemelerin bütünü için kullanılan bir terimdir. Bu geniş ve köklü değişikliklerin yapıldığı devre de "Tanzimat Devri" adı verilmiştir. 1839 yılı 3 Kasımında (26 Şaban 1255) İstanbul'da Topkapı Sarayı yanındaki Gülhane bahçesinde, devrin hariciye nazırı (dışişleri bakanı) Mustafa Reşid Paşa tarafından yerli ve yabancı büyük bir kalabalık önünde Sultan Abdülmecid'in memlekette yapacağını bildirdiği geniş ıslahatı bildiren Hatt-ı Hümayunun okunması ile başlayan ve genellikle 1876 yılı Aralık ayında ilan edilen Kanun-ı Esasi'nin (Anayasa) yürürlüğe girmesine kadar devam ettiği kabul edilen Tanzimat devri, Osmanlı Devleti tarihinde çok önemli bir yer işgal eder. Bu önem, 550 senedir devam eden büyük imparatorluğun idari, siyasi, askeri vb. alanlarda kurmuş olduğu kendisine has kurumların yerine, batı örneklerine göre, yeni müesseseler kurulması suretiyle devlet anlayışına yeni bir kavram getirilmesi olduğu kadar, Cumhuriyet Türkiyesinin fikri zeminini ve hatta siyasi ve idari kadrolarını hazırlamış olmasından ileri gelmektedir. Tanzimat'ın ilanını gerektiren sebepler şüphesiz çok çeşitlidir. Tanzimat, bugün sözlük ve ansiklopedilerde bile tarihimizin geleceğe yönelik çok önemli bir dönemini belirleyen bir tarih terimi olarak kullanılmakta ise de, kelime etimoloji bakımından nizam, tanzim, tanzimat gibi ayni kökten gelme "düzenleme" anlamını taşır. Bu ise, her şeyden önce "Nizam-ı Cedit" (Yeni düzen) hareketinde de zorunluğu duyulan bir reorganizasyon ihtiyacından doğduğunu gösterir. Tanzimat'ın ilanı sırasında imparatorluğun genel durumunu kısa hatlarıyla belirtmek; bu görüşümüzü teyit edeceği gibi bu olayın gerçek anlamını da daha açıklıkla ortaya koyacaktır

---