Vakıf müessesesi, bütün İslam âleminde asırlarca yaşamış ve hayatın günlük hadiseleriyle sıkı sıkıya alakadar olmuş, ekonomik ve sosyal yaşayış üzerinde derin tesirler yapmış dini- hukuki bir müessesedir. Bu müessesenin İslam medeniyeti dairesinde ve İslam hayatı üzerindeki önem ve şümulünü anlatmak için bazı garp müelliflerinin şu müşahedelerini nakletmek yetecektir. Mouraja d'Ohsson ve M. Gatteschi XVIII ve XIX. asırlarda Osmanlı imparatorluğundaki gayrimenkul servetin büyük bir kısmını vakıfların teşkil ettiğini söylerler. Zeys, Cezayir'deki araziden yarısının; P. Bonnard da Tunus arazisinin üçte birinin vakfa ait olduğunu nakleder. Bunun gibi Mısır, Fas, İran, Hindistan, Türkistan gibi İslam kültürünün asırlarca hâkim olduğu sahalarda da vakfın çok mühim bir yer tuttuğu katiyetle söylenebilir. Bunlara ilaveten bugün de Türkiye'nin hemen her köşesinde vakıf eserlerine her adımda tesadüf etmek vakıf müessesesinin İslam dünyasında ne muazzam bir roloynadığını göstermeğe kafidir. Gerçekten üç bin küsur seneden beri devam edegelen ve asırlarca bir kısım amme hizmetlerini gören ve daha mühim olarak topluma ahlak, fazilet ve karşılıklı sevgi ve hürmet hislerini telkin eden bu tarihi kuruluş, bilhassa Osmanlı İmparatorluğu zamanında en ileri mertebeye ulaşan hizmetleri ile toplumun sosyal, ekonomik ve kültürel hayatına en geniş ölçüde katkıda bulunmuştur. Türk sosyal hayatında İslamdan önce de - tabiatıyla o devrin hukuki esasları dairesinde - vakfın tatbikatı olduğu bilinmektedir. Fakat vakıf müessesesi asıl büyük tekâmüle, sosyal hayatta yardımlaşma ve dayanışmaya çok önem veren İslam dininin zuhurundan sonra mazhar olmuştur. Gerçekten İslam Hukuku'nun en çok işlenmiş ve geliştirilmiş bölümlerinden biri vakıflardır.

---