Türkiye'nin Avrupa Birliği süreci içine girmesiyle birlikte yeni bir öğrenme dönemi başladı. Yaratmış ve kanıksamış olduğumuz gerçekliğin yeniden idrak edildiği bu dönemde karşı karşıya kaldığımız en çarpıcı gerçeklerden biri ise, Cumhuriyet'in vatandaşlık algı ve tahayyülünün yetersizliğiydi. Sivil/asker ilişkilerinden azınlık haklarına uzanan geniş bir yapısal ve hukuksal zeminin vatandaşlığı beslemek bir yana, baltaladığını keşfettik. Bu nedenle TESEV'in son yıllardaki esas gayreti vatandaşlığın kurulması yönünde gerekli olan adımları destekleme yönünde yoğunlaştı. Bu çok yönlü uğraşın en kritik alanlarından biri ise muhakkak ki gayrimüslim azınlıkların durumuna ilişkindi. Çünkü bu cemaatler Osmanlı'nın mirası olma özellikleri nedeniyle, kendilerine Cumhuriyet'in kurucu antlaşması olan Lozan'da da yer bulmuşlardı. Öte yandan Türkiye gayrimüslim cemaatlerin Lozan'da verilmiş olan haklarını daha Cumhuriyet'in ilk gününden itibaren ihlal etmekte sakınca görmemişti. Dolayısıyla TESEV söz konusu hakların ihya edilmesi ve vakıf malları örneğinde olduğu üzere, devlet eliyle yapılmış suiistimallerin hukuk yoluyla düzeltilmesi için uğraştı ve bu yönde proje üretmeyi de sürdürüyor. Ne var ki gayrimüslim cemaatler meselesi sadece bir hak ihlalini ima etmiyor... Cumhuriyet dönemi Müslüman-Türk çoğunluğun gayrimüslimleri 'unutmasına' ve giderek 'tanımamasına' yönelik bir resmi stratejiye de tanık oldu. Güncel siyasi gerilimler ise, toplum genelinin bu cemaatleri 'yanlış tanımaları' için yönlendirilmelerine müsait bir zemin oluşturdu. Bugün Türkiye halkının yeniden hatırlamaya ve birbirini tanımaya ihtiyacı var. Çünkü bu toprakları yüzyıllardır paylaşmış cemaatlerin birbirini tanımaması, aslında kendi tarihlerine ve kimliklerine de yabancılaşmaları demek...

---