Osmanlı İmparatorluğu'nda gazeteciliğin, gelişimi 19. yüzyılın, Tanzimat döneminin ürünüdür. Gazetelerin dünyada 17. yüzyıldan beri hem bir bilgi kaynağı hem de/belirli bir dönemin farklı görüş ve düşüncelerini yansıtma aracı olduğu hatırlanırsa, Osmanlı toplumu için bu işlevleri yerine getirmelerinin oldukça geç başladığı anlaşılır. Onun için 19. yüzyıla kadar Osmanlı toplumunu anlamak için en önemli kaynaklar tarihçilerin yazdıklarıdır. Âmâ 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı toplumundaki gelişmeleri anlamak için gazeteler vazgeçilmez kaynak niteliği kazanmıştır. İster ülke içinde, ister ülke dışında yayınlanmış olsun, gazeteler artık Osmanlı İmparatorluğu'nun gücünü yitirdiği dönemin olaylarına tanıktırlar. Gelişmeleri anlamak için tanıkların dinlenmesi zorunludur. Gazetelerin bilgi kaynağı ve farklı görüşlerin yansıtıcısı olarak değerlendirilmesinin sağlıklı sonuç vermesi için yayınlanma koşullarının da dikkate alınması gerekir. Bu bakımdan Osmanlı İmparatorluğu'nda yayınlandıkları dönemin olaylarını açıklayan gazetelerin bu görevleri kolaylıkla yapabildiklerini söylemek olanaksızdır. II. Abdülhamit döneminin baskılı; sansürlü ortamı, II. Meşrutiyet'in sıkıyönetimli ve güçlüklerle dolu yılları, Birinci Dünya Savaşı'nın sonucu İmparatorluğun parçalanması ve işgali gazeteler için güç koşullar getirmiştir. Fakat her şeye rağmen düşünsel gelişmeleri yansıtma nitelikleri ortadan kalkmamıştır. Geleneksel yapıyı, eski günleri, Osmanlı düzenini özlemle arama, savunma yanlılarını destekleme yanı sıra, Tanzimat'tan sonra giderek güçlenen batılılaşmayı savunma artık gazetelerin işi olmuştur. Bu gelişme önemli bir olaydır. Osmanlı İmparatorluğu'nda haberin, bilginin yayılmasının artması, düzenli hale gelmesi bu dönemin oluşudur. İnsanlar artık sınırlı resmi açıklamalar, rastlantılara bağlı olmalar ve söylentiler dışında olan bitenden haberdar olabilme olanağına kavuşmuşlardır. Henüz herkesin her şeyi anlayıp, değerlendirebildiği söylenemez ama önemli bir süre tanıklıkları ve düşünsel gelişimine katkıları devam etmiştir...

---