İstanbul'un Türkler tarafından fethi, genç ve zinde bir kuvvete sahip Garb Türklerinin, çökmüş kadim bir imparatorluğun harabezar halinde bulunan başşehrine el atması değildir. On dördüncü miladi asrın başlarında, Ortaçağın derebeylik rejimine karşı yeryüzünün ilk merkezi mutlakıyetini kurarak yepyeni bir devlet sisteminin temel taşını koymuş olan Garb Türkleri, siyasi kudretinin ve içtimai bünyesinin gelişmesi için Akdeniz ve Karadeniz Boğazlarının kilidi olan İstanbul şehrini almaya, onu imara, Garb Türk medeniyetinin bir fikir ve sanat merkezi yapmaya mecburdu. Bu medeniyet hamlesi, Osman Gaziye atfedilen ve evlat ve ahfadına vasiyetidir diye söylenilen: "İstanbul'u aç, gülizar yap." Sözünde pek veciz olarak ifade edilmiştir. Şark İmparatorlarının Konstantiniyye'si on asır boyunca, meşhur surlarıyla çevrilmiş vaziyette idi; surların içinde dahi mısır ve ekin tarlaları vardı. Boğaziçi'nde putperestlik devrinden kalmış mabed harabeleriyle keşişlerin manastırlarından ve tek tük balıkçı köylerinden başka bir şey görünmüyordu. Haliç, Boğaz ve Marmara sularında şehrin günlük iş hareketini "perematis"ler, kaba ve hantal salapuryalar temin ediyordu. İlk Türk askerinin şehre girmesinden üç saat sonra İstanbul'da Türk zabıtasını, asayiş ve emniyeti kurmağa muvaffak olan Fatih, ilk iş olarak da şehrin imar ve iskanı meselesini ele almıştı. Rumeli'nde Küçükçekmece ve Anadolu'da Bostancıbaşı köprüleri ve Boğaziçi'nde Kavaklar daha o zaman büyük şehrin hududu kabul edilmişti. Şehrin zabıta amirlerinden biri olan bostancıbaşıların en mühim vazifesi Küçükçekmece'den Bostancıya kadar Marmara sularında, Kavaklara kadar Boğaz civarında ve Haliç'te "İstanbul denizlerinin muhafazası" idi ve buralara boydan boya "Bostancı ocağı" adı altında karakollar konmuştu. Kara zabıtasının en büyük amiri yeniçeri ağası da Üsküdar, Galata, nefsi İstanbul ve Eyüb ile havalisinde yeniçeri kolluklarını dizmişti. Büyük şehir güven içinde dal budak atmış, serpilmiş, yayılmıştı.

---