Türk Tiyatrosu Tarihi adı altında yazdığımız bu serinin birinci kitabı Eski Türklerde Dram sanatıdır; Türk topluluğunun en eski çağlardan beri milli bir kaynaktan çıkarak gelenek halinde devam eden dramatik eğlencelerini o kitapta inceledik, Batı dram sanatı ile temasımız musikili eserler yolundan başlamıştır; Türk topluluğunun on yedinci yüzyıldan itibaren Batı dram sanatı ile olan münasebetleri ve on dokuzuncu asırda Beyoğlu'nda yabancı dillerde verilen opera temsilleri ikinci kitaba konu oldu: onun içindir ki ikinci kitaba Opera Sanatı İle İlk Temaslarımız adını verdik. Bu üçüncü kitapta Batı örneğinde Türk tiyatrosunun başlangıç ve kuruluş yılları incelenmiştir: bu hareket sahne sanatı ve tiyatro edebiyatı olarak Tanzimat yıllarında, Tanzimat havası içinde ve o tesirle başlamıştır: bu kitaba Tanzimat Tiyatrosu adını verişimizin sebebi budur. Aynı tesirle vücut bulmuş olan Tanzimat Edebiyatı, oluş safhalarında nasıl siyasi Tanzimat'ın sınırı ile bağlı kalmamışsa Tanzimat Tiyatrosu da siyasi Tanzimat hareketinin hudutlarını aşıp daha sonralara kadar devam ediyor. Bu serinin birinci, ikinci kitaplarını birer monografi olarak hazırlamıştık; bu üçüncü kitapta da aynı usul ile başlı başına bir bahsi tamamlamak istediğimiz için, olayların geçtiği zaman bakımından siyasi Tanzimat hareketinin sınırları aşılmış oldu. İkinci Abdülhamid'in saltanatı yıllarında tiyatro ölgün bir devir geçirmiştir. Tanzimat devrindeki sahne hareketinin sönük bir devamı olan çalışmaları bu sebeple Tanzimat Tiyatrosunun sonuna ekleyerek monografiyi tamamlamış olduk. Sahne sanatı ile beraber Tiyatro edebiyatımıza emek vermiş olan yazarlarımızın bazıları (Şinasi ve Namık Kemal) bu kitapta biraz genişçe yer aldı; bunlar hem Tanzimat Tiyatrosuna damgalarını vurmuş, hem de fikir ve sanat hayatımızın gelişmesinde birinci derecede tesirli olmuş adamlardır; onları gelecek nesillere çeşitli özellikleriyle tanıtmanın lüzumuna inanıyoruz. Bu sebepledir ki kitap birbiri ile ilgili birkaç monografi olarak yazıldı. Bu kitapta Batı örneğinde Türk Tiyatrosunun nasıl başladığı, nerelerden geçtiği ve 1908 meşrutiyetine nasıl ulaştığı anlatılmıştır...

---