İNSANLARIN birbirini öğrenmek istemeleri sebepsiz ve manasız değil. Yaradılışın en mükemmel eseri insandır veya en tuhafı. Hele bu merak, adı duyulmuş olanlar hakkında büsbütün fazla oluyor. Geçmiş zamanlarda kalbur üstüne gelenlerin hal tercümeleri tarihin en canlı sayfalarını teşkil eder. Zaten tarihi yapanlar onlar değil mi? Şu halde biyografya tarihin yarısı, hatta yarıdan fazlasıdır. Az veya çok meşhur olmuş her adam bir devir için bir kandil veya meşaledir. Demek ki her asırda ve her yılda ebediyete yahut hiçliğe doğru akıp gitmiş milyonlarca kafilelerin içinde ne kadar çok insan tanıyabilirseniz hayalinizin önünde geçmiş zamanların karanlığı o nispette aydınlanacaktır. Bu kubbede iyi, fena bir ses bırakanları tanımaya çalışmak yalnız tarih öğretmekle de kalmaz, insana adeta her bilgi kolundan şöyle böyle aşinalıklar dahi verir. Bununla beraber ben sanırım ki hal tercümelerine merak etmemizin en kuvvetli sebebi yine bu saydıklarım değildir: Biz, şuurlu, şuursuz daima kendimizi başkalarıyla mukayese ederiz. Onlarda gördüğümüz meziyetleri kendimizde tasavvur ve tevehhüm eder, hele bulduğumuz kusurlardan itminan ve haz duyarız. Başka insanların hayatlarını, hele hususiyetlerini öğrenmekteki merakımızın en kuvvetli saikı galiba bu özsevenliğimizdir. Ben "Meşhur Adamlar Ansiklopedisi", "Elli Türk Büyüğü" ile onlardan önce "Büyük Adamlar Serisi" vesaire gibi biyografyaya dair neşrettiğim kitap ve risaleleri hazırlarken hep bu merakın mahiyetini tahlile uğraşırdım. Her halde bu tecessüsün mahiyeti ne olursa olsun meydana getirdiği kültür dolgunluğu münakaşa edilemeyeceği derecede meydandadır. Hele millet ve memlekete mensup meşhur insanların tanınması şüphe yok ki aramızda yerli kültürün beslenmesine sebep olmaktadır.

---