İslami topluluk içinde ortaya çıkan ve gelişen san'at eserlerinin genel karakterleri üzerinde yakın zamanlara kadar yapılan araştırmalarda, bu eserleri yapan san'atkarların milliyetleri tespit edilirken, çok defa bilgisizlik sonucu, Türklere pek az yer ayrılmıştır. Mesela: XV. yüzyılda şarkta ve. özellikle Herat' da Timurilerin hakimiyeti zamanında yapılmış tezyini sanatlardan minyatür, tezhip ve kitap kaplarına ait bir çok eserler Asya Türklerine mal edileceği yerde İranlılara atfedilmiştir ki, tarihi olaylar hatırlanınca, bunun ne kadar yanlış olduğu görülür. İran sahasında yapılmış ilk minyatürlü kitaplar XI. yüzyıldan başlamak üzere Selçuklular, Moğollar ve Timuriler zamanında olmak üzere XI - XV. yüzyıllar arasında vücut bulmuştur. Esasen yakın zamanlara kadar İran medeniyetini temsil ettiği iddia edilen bu nevi eserlerin devir itibariyle Selçuklular, Moğollar ve Timurilerin İran sahalarında hâkimiyetleri zamanına tesadüf etmesi ve bu eserlerin karakter itibariyle de tamamen Orta Asya eserlerine benzemesi, bu eserleri meydana getirenlerin Orta Asya Türk sanatkârları olduğuna inanılmasını icap ettirir kanısındayız. Topkapı Sarayı Müzesi yazı, minyatür, tezhip ve cilt salonunda teşhir edilmekte olan XV. yüzyılda meydana getirilmiş çok kıymetli bir albüm vardır ki, XIII. yüzyıl ile XV. yüzyıl arasında Orta Asya' da yaşamış ressam (minyatürist) ve hattatların eserlerini ihtiva etmektedir. Bu resim (minyatür)ler şarkta ve bilhassa İran sahasında daha sonraki yüzyıllarda meydana getirilen eserlerle mukayeseli bir tetkike tabi tutulursa görülür ki; aynı çizme usulü, umumiyetle insan figürlerinde, sima, giyiniş ve etraf süslemelerdeki bulut tezyinatı tamamen birbirinin benzeridir. Yakın zamanlara kadar Çin san' atının tesiri ile vücut bulduğu zannedilen bu eski ve yüksek Orta Asya san'atına bir menşe arandığı zaman, Çin medeniyeti kaynak olarak gösterilmek te ve Çinli sanatkârlar tarafından Orta Asya Türklerine öğretildiği yolunda izah edilmekte idi. Bu iddia, Dr. Wolfram Eberhard tarafından nakzedilmiştir.

---