İnkılap tarihimizin II. Cildinin bu 3. Kısmı bilhassa Osmanlı Asyasının 1913 ve 1914 yıllarında, yani Birinci Genel Savaş'ın öngününde Büyük Devletler arasında hemen kâmilen ahden paylaşılması sonucunu doğuran görüşme, anlaşma ve antlaşmalara ayrılmıştır. Osmanlı tarihinin bu kısmı bizde tamamıyla ve her halde ilk Genel Savaş'tan epey sonraya kadar Avrupa ve Amerika'da kısmen gizli kalmış ve bazı rical ayrı tutulursa hemen kimse tarafından anlaşılmamıştır. Bunun bizdeki sebeplerinin başında Osmanlı ricalinin işin bir kısmını hiç anlamamış ve anladıkları kısmı da halktan gizli tutmaya çok çalışmış olmaları gelir. O devirde Türkçe gazeteler hükümetin tam baskısı altında ve iktidarın kâmilen elinde oldukları için bu işte az çok muvaffak olunması tabii idi. Mesela Doğu ve Kuzey-Doğu Anadolu için Rusya ile yapılmış olup Anadolu'nun adeta yansını yabancıların idaresi altına koyan anlaşmanın halka nasıl aldatıcı bir biçimde aksettirilmiş olduğu aşağıda, ezcümle, s. 163 ve 178-180 'de gösterilmiştir. İngiliz-Alman, Fransız-Alman ve İngiliz-İtalyan anlaşmalarının da o an için ekonomik, fakat ilerisi için siyasal birer bölge edinmeye vardığı Büyük devletlerin bu işlerle ilgilenmiş ricalinin yazılarından açıkça görülür. Bunların başlıcaları aşağıda s. 85-95, 461-462 ve 475-479'a konulmuştur. Böylelikle Büyük devletler 1911 yılında, nice çatışma ve savaşlara sebebiyet vermiş olan ünlü "Şark meselesi"ni fiilen çözümlemiş bulunuyorlardı ve bu yüzden bir genel savaşın çıkması ihtimali ortadan kalkmış idi, çünkü her kesin payı pek geniş ölçüde tespit edilmiş olup;" bu devletler uygun gördükleri anda bir birleriyle uğraşmaya, yani bir genel savaşa, lüzum kalmadan el birliğiyle ve içerdeki Türk olmayan unsurların yardımıyla Osmanlı devletini siyasal ve askeri bakımdan da paylaşmak işine girişebilirlerdi.

---