Türk Basın ve Gazetecilik tarihini tetkik ve mütalaa ederken başlangıç olarak Padişah III. Ahmed'in Türkiye'de ilk Türkçe matbaayı tesis etmek için Sait Efendi ve Müteferrika İbrahim'e 1726 (H. 1139) tarihinde verdiği fermanı gözönünde tutmak lazımdır. Bu itibarla bizde matbaacılığın 232 yıllık, bir tarihi vardır. Avrupa'da Latin harfleriyle ilk eser 1440 yılında tab olunduğuna göre matbaanın İstanbul'da ilk defa tesisi Avrupa'ya nazaran 286 senelik bir gecikme ile ancak mümkün olabilmiştir. Bunun sebebi nedir? Burada birkaç sebep zikretmek mümkündür. Fakat asıl sebep hiç şüphesiz dinidir ve softaların "kâfir icadı" olarak vasıflandırdıkları matbaalarda kitap basılmasını büyük bir günah büyük küfür telakki eden zihniyetleri ve bu zihniyetlerini Saraya ve Babıali'ye empoze etmeleridir. O kadar ki Firmin Didot isminde bir Fransız müverrihi İkinci Beyazıt'ın "matbaa işleri ile iştigali idam cezasıyla men" eden bir fermanından bahsetmektedir. Fakat Türk basın tarihinin aydınlatılması bakımından cidden mühim telakki olunabilecek bu ferman ne Osmanlı arşivlerinde, ne de diğer yabancı arşivlerde bulunamamıştır. İkinci Bayezid'in karakteri göz önünde tutulursa böyle bir fermanın isdar edilmiş olmasını tabii görmek icabeder. Türkiye'de matbaacılığın üç yüz yıla yakın gecikme ile başlamasının bir diğer sebebi de "iktisadi" olarak zikredilebilir. Osmanlı İmparatorluğu içinde elle kitap yazarak geçinen on binlerce müstensih vardı. Bunlar aylarca ve bazen yıllarca uğraşarak bir kitap yazıyorlar, bunu altın yaldızlarla süslüyor ve fevkalade ciltler yapıyorlardı. Matbaanın yayılması bu geniş kitlenin açlığa mahkûm edilmesi demekti. Münevver telakki edebileceğimiz bu kitle matbaaya karşı amansız bir mücadele açmıştı. Filvaki bu mücadele Türkiye'ye matbaanın gelişini üç asra yakın bir zaman durdurmuş, fakat daha evvel Avrupa'da, bilhassa cenubi Fransa ve İtalya'da basılan Arapça eserlerin Türkiye'ye girmesine mani olamamıştır…

---