Memleketimizin mamulleri arasında eski bir Türk sanat eseri ve Türk zevkini yansıtan özel bir tür olarak, çeşitli cam ve kristal eşya yapılmış ve bunların ilk yapıldıkları yer dolayısıyla "BEYKOZ" adı ile anılmaları adet olmuştur. Beykoz camları hakkında bir incelemeyi ilk defa bundan 13-14 yıl önceleri, Tahran (İran) da görevli bulunduğum sıralarda kaleme almıştım. Bunun nedeni biraz da, orada Beykozlardan bir koleksiyon yapmak arzusunun doğması ve oldukça ilginç bir koleksiyon toplamayı da başarabilmiş olmamdır. İlkin daha çok, bilgi edinmek arzusu ile başlayan bir araştırma, giderek yayımlanacak bir inceleme biçime getirilmek heves ve çabasına dönüştü. Konunun incelenmesi için o tarihte başvurabildiğim yazılı kaynaklar çok sınırlı olmuştu. Aslında da, Türk camcılığının ve cam endüstrisinin çok eski bir tarih ve geleneği bulunmasına rağmen bu konuda memleketimizde yayımlanmış eserlerin sayısı ve önemi hayli azdır; konuya yaraşır genel ve büyük bir eser yoktur. Yabancı kaynaklardan da bazı ilginç bilgiler verilmiş olmakla birlikte, tarafsız olamayan, ya da kasıtlı olan yayım ve fikirlere rastlanmaktadır. Bu hal en ciddi bazı Avrupalı yazarlarda bile tesadüf edilen bir düşünce tarzından, ya da bilgisizlikten doğmaktadır. Örneğin, İstanbul'da yapılmış bir XVII. yüzyıl saati, Viyana Savaş Müzesinden, ekspertiz için gönderildiği British Museum'da incelenince, yazıları ve makinesinin Avrupa yapısı olmadığını anlayabilen İngiliz bilirkişilerin mütalaası; "Saat Türk yapımıdır, muhtemel olarak Galata'da çalışan Avrupalı ustalar tarafından yapılmıştır". Niçin acaba ustaların Avrupalı olabileceği ileri sürülüyor? Benzeri bir saat Topkapı Müzesinde vardır ve "Amel-i meşhur Şeyh Dede" dir, (No. 16/1544). Yine, Londra'da British ve Victoria & Albert müzelerinin Türk çinileri ve kumaşları hakkında ilginç broşürleri vardır. Ama onlarda da, bu eserleri yapmış olanların Türk ustaları olduğunu kabul etmemek eğilimi ve gayreti görülür. Türk camcılığı hakkında da bir ölçüde durum aynıdır. Ama yavaş yavaş gerçekler öğrenildikçe, kasıtlı, taraflı yayımların itibar ve değeri kalmamaktadır.

---