Topkapı Sarayı, Osmanlı İmparatorluğu'nun yüzyıllar boyu başkenti olan İstanbul'da devletin yönetim merkezi ve hanedanın ikametgâhı olarak kullanılmak amacıyla, Fatih Sultan Mehmed tarafından 1460-1478 yılları arasında yaptırılmıştır. Daha sonra çeşitli dönemlerde ve değişik sultanların emirleriyle yapılan binalarla görkemli bir boyut ve işlev kazanan saray, Boğaziçi'ne doğru uzanan bir yarımadanın üzerinde yer alır. Bir yanında Haliç, diğer yanında Marmara Denizi'yle çevrili olan saray ve bahçeleri yedi yüz bin metrekarelik bir alana yayılır. Padişahın ve çevresinin yaşam yeri, devletin yönetim merkezi olmasının yanı sıra, Topkapı Sarayı'nın bir diğer önemli özelliği, devletin yönetimi için gerekli çeşitli kademedeki devlet adamlarının yetiştirildiği imparatorluğun en iyi eğitim merkezi olmasıydı. Sarayın bir başka önemli özelliği de, dış örgütlenmesinde yer alan ve Osmanlı sanatını yönlendiren sanatkârlardır. Bütün bu özellikler ve bunların getirdikleri teşkilatlanmayla ilgili olarak saray, iki ana bölüme ayrılır. Bunlardan ilki Birun adı verilen dış teşkilat, diğeri ise Enderun denilen iç örgütlenmedir. Saray, bu teşkilatlanma çerçevesinde üç ana avlu etrafında gelişen yapılardan oluşur. Bu açıdan bakıldığında Topkapı Sarayı'nın bir Avrupa sarayına da, İslam dünyasındaki diğer saraylara da benzemediği; doğrudan doğruya işlevsel bir düzene göre kurulduğu ve yüzyıllar içerisinde aynı doğrultuda geliştiği açıkça görülür. Fatih Sultan Mehmed döneminde çok işlevli bir amaçla yaptırılan saray, sembolik öğelerle doludur. Hiç şüphesiz, bunların başında, dıştan içe doğru belli bir aks üzerinde olmamakla birlikte, üç avluyu birbirine bağlayan kapılar gelmektedir. 1478 yılında tamamlanan Padişah Kapısı - Bab-ı Hümayun üzerindeki kitabe son derece anlamlıdır: "Murad'ın oğlu, iki kıtanın hükümranı, iki denizin hâkimi, her iki dünyada Allah'ın gölgesi, doğu ve batı arasında Allah'ın yardımcısı, denizin ve karanın kahramanı, Konstantiniye'nin fatihi, Allah her zaman ülkeyi korusun ve onu kutup yıldızından yüce etsin." Bu ifade Sultan II. Mehmed'in "Fatih" unvanını alışını ve doğuyla batı arasında bir köprü oluşturan Osmanlı Devleti'nin üstlendiği konumu açıkça ortaya koyar...

---