On dokuzuncu yüzyılın en etkili siyasal düşünürlerinden olan Alexis de Tocqueville'le ilgili Türkçe bir çalışma yapmayı tasarlayan bir Türk sosyal bilimcisinin ilk amacı herhalde bu büyük düşünürü Türk okuruna tanıtmak olmalı diye düşünüyorum. Anglo-sakson dünyada özellikle "Amerika 'da Demokrasi" adlı iki ciltlik yapıtıyla tanınan bu düşünür, son yirmi otuz yıldır tüm dünyada yeniden ele alınmakta. Amerika 'da Demokrasi'nin dışında, "Eski Rejim ve Devrim", "Hatıralar" ve "Yazışmalar"ı da tekrar gündeme geldi. Ancak, Tocqueville hakkında batı dillerinde yazılmış yüzlerce kitap ve makaleye karşın Türkçede henüz dikkate değer özgün bir çalışmanın yapılmamış oluşu dikkat çekici! Tocqueville'i sosyolog, tarihçi, siyaset felsefecisi ve aktif siyaset de yapmış bir devlet adamı olarak tanımlamak mümkün. Tüm bu kimliklerini ayrı ayrı ele almak ve bu disiplinlerin her birinin içinden yapıtlarını değerlendirmek sıklıkla rastladığımız bir yaklaşım. Kendisi 1980'lere kadar çoğunlukla sosyolog ve tarihçi kimlikleriyle tanınırdı. Son dönemdeyse siyaset bilimcisi ve siyaset felsefecisi kimliğinin daha çok öne çıkarıldığını görüyoruz ki bu benim de üstünde duracağım alanı oluşturuyor. Bu alanda özellikle özgürlük kavramının Tocqueville'de tanımlanma biçimi üzerinde çalışmayı tasarladım. Kitabın ilk bölümünde Tocqueville'in yaşam öyküsünü kısaca özetliyorum. Fransız Devrimi'ni yaşamış monarşist ideale bağlı aristokrat bir aileden gelen Tocqueville'in yaşamının genel olarak devrim ve demokrasi kavramları çerçevesinde eleştirel bir sorgulama olarak geçtiğini söylemek yanıltıcı olmasa gerek. 1805 yılında doğan Tocqueville, her ne kadar Devrim'e kendi gözleriyle tanık olmasa da, anne ve babasının terör döneminde hapsedilmiş oluşlarıyla ilgili anlattıkları genç Alexis'in belleğinde önemli bir yer tutuyor. Devrimin eşi benzeri bulunmaz bir özgürlük ve eşitlik umudu yeşerttiğini bilir ve bu onu heyecanlandırır. Ancak, jakobenizmin meşrulaştırılmasıyla devrime yapılan ölçüsüz övgüleri kabul etmez, devrimlerin netice itibariyle siyasal ve toplumsal bir drama dönüştüğünü düşünür. Yazarımızın yaşam öyküsünü incelerken, yaşadığı dönemde Fransa'nın ekonomik ve toplumsal düzeyde büyük bir sarsıntı geçirdiğini anımsıyoruz. Restorasyon yılları, Temmuz Monarşisi, 1848 devrimi ve ardından gelen darbe dönemlerinin her birinin Tocqueville'in düşünsel dünyasında belirgin etkileri olmuştur. Ancak yazarımızın tüm bu dönemlerde her zaman eleştirel tavrını koruduğunu, Dışişleri Bakanlığı yaptı

---