"Sinan' ı neden inceliyoruz" sorusuna birkaç farklı cevap verilebilir. Onun mimarlık alanına getirdikleri, şehircilik anlayışına katkıları, üstün sanatçılarla ortak yanları, dehası, buluşları, vb., ilk akla gelen boyutlardır. Bu konular halen tartışılmakta, her an yeni bir özellik, akıllıca bir buluş, bir ayrıntıdaki çözüm gözümüze çarpmaktadır. Kuşkusuz bir deha olarak kabul ettiğimiz Sinan'ı, Carlyle-vari bir heroizm anlayışı içinde abartmaktan kaçındık. Sadece bir kendine-özgü'lük ve eşsizlik arayışı içinde değiliz. Böyle bakılırsa, tarihe geçmiş veya geçmemiş her Osmanlı eşsiz ve tektir. Bekir Ağa'nın da, Abdullah Çavuş'un da tamamen benzerleri bulunamaz. Buradaki temel soru şudur: kent çizgilerine kimlik vererek Osmanlı enternasyonalinde taş yapılar yükseltme eylemi Sinan'sız da başarılabilir miydi? Ya da konuyu daha özel bir soru cümlesiyle irdeleyerek; büyük ustayı mimar Davut Ağa'dan ya da Sedefkâr Mehmed Ağa'dan ayıran neydi? Uzayıp gidecek sorularla yola çıkarken, böyle bir konuyu uzmanca, teknolojik tanımlamalarla, ölçü ve hesapların dökümlerini vererek anlatmaktansa, şiir ya da müzikle dile getirmek daha doğru olacaktı. Bu kitabı noktaladığım anda, Yahya Kemal Beyatlı'nın "Süleymaniye'de Bayram Sabahı" adlı şiirinin bir tek mısraına bile ulaşamayacağımı anladım. Bir mimarlık kompozitörünü kavramak yeni bir yaratıcılık gerektiriyor. Bunu başaramayacağımızdan, konuyu, sanat tarihinin bilinen yöntemlerini kültür tarihinin genel çerçevesine oturtarak, temel doğruları kaybetmeden daha soğukkanlı bir anlayışla ele almaya çalıştık. İnsanların herhangi bir şeyi kavrama tarzları, içinde bulundukları kültür dairesiyle sınırlı. Bu bağlamda, geçmişten arta kalan sanat eserlerinin anlaşılması ve yorumlanması, kitaplardan edindiğimiz bilgiler, gözlemekte olduğumuz sanat eserinin kendisi ve yerli yersiz anlatılan öykülerin bir özetidir. Kuşkusuz Mimar Sinan için de durum bu. Selimiye'deki pencere sayısı, yapının bir köşesine işlenmiş olan ters lale motifi ya da minare merdivenlerinin üç ayrı yol halinde yükselmesi, mimarlık teknolojisinin bilimsel verileri ve arşiv belgelerinde yer alan özgün bilgiler, hepsi iç içe geçmiş, ideolojik mantığımız bunlara göre şekillenmiştir...

---