QTOBİYOGRAFİ yazı türüne Arapça, Farsça gibi İslam ülkeleri dillerinde nasıl çok seyrek rastlanıyorsa, Türk edebiyatında da aynı durum görülmektedir. Osmanlılardan kalan yazılara bugün bir göz atacak olursak, böyle otobiyografi ve 'hatırat' türünden yazıların 17. Yüzyıldan sonra ortaya çıktığını görürüz. Mustafa Efendi adında bir kadı, Malta adasında geçirdiği savaş esirliğini küçük bir eserde tasvir eder; ünlü tarihçi Kâtip Çelebi külliyatına kendi hikâyesini alır; Evliya Çelebi "Seyahatname"sinde de yer yer bu büyük Türk gezgininin hayatıyla ilgili anılara rastlanır. Gerek bunlarla, gerekse daha sonraki çağların Osmanlı otobiyografi yazarlarıyla karşılaştırıldığı zaman, Temeşvarlı Osman Ağa'nın kendi hayat hikâyesi, hem yazarının yaratma gücü, hem de ele aldığı şeylerin tarih araştırmaları bakımından büyük önemiyle en ön planda göze çarpar. Osman Ağa'nın elli dört yaşlarındayken, asıl yurdundan uzaklarda, İstanbul'da kaleme aldığı ve bugünün okuyucusuna sunulan, merak uyandırıcı anıları, maceralarla bir kaderin yanı sıra çağdaşı törelerin de canlı bir tablosunu çizer. Bu kitapta yazar, o çağdaki Türk sınır boyları halkının orta sınıfından her hangi bir "küçük adam"ın eylem alanını belirttiği gibi, 17. ve 18. Yüzyıllarda Türk-Avusturya savaşları çerçevesi içinde başından geçenleri anlatır. Osman Ağa, 1671 yıllarında, o zaman Türklere ait bulunan Temeşvar'da, yerli kulu ağalarından Ahmed Ağa'nın üç oğlunun ikincisi olarak dünyaya geliyor; henüz bir yeni yetme delikanlıyken de bir baba dostunun koruması sayesinde kalenin süvari alayında bir üstçavuşluk rütbesi elde ederek, subaylara özgü "ağa" unvanını alıyor. Özel bir görevle Lipova kalesine gönderiliyor; Veziriazam Kara Mustafa Paşa'nın Viyana kuşatmasında bozguna uğraması ve Banat bölgesine karşı harekete geçen imparatorluk kuvvetlerinin Lipova'yı almaları üzerine, genç bir süvari subayı iken 11 Haziran 1688'de esir düşüyor. Badenli bir yargıç teğmene "savaş ganimeti" olarak veriliyor. Kurtarmalık parası (fidye-i necat) getirmek üzere, kefil karşılığı Temeşvar'a gitmesine izin veriliyor...

---