Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatı, bilindiği gibi, bir edebiyat topluluğunun değil, bir edebiyat döneminin adıdır. Bu dönemde eser vermiş şair ve yazarlar arasında sanat, sanata bakış ve estetik anlayışı yönlerinden belirgin bir ortaklık bulunmadığı gibi, edebiyatta nasıl bir yol izleyecekleri konusunda önceden kararlaştırılmış birtakım ilkeleri de yoktur. Onlarda benzeşen ve ortak gözüken yönler ancak genel bir amaçta toplanmıştır ki o da yüzyıllardan beri süregelen, artık zamanını tamamlamış bulunan bir edebiyattan kopmak, batılı ölçülerde yeni, fakat eskisinden daha ulusal bir Türk edebiyatı meydana getirmek, şiiri ve nesri ancak belli seviyedeki bir sınıfın anlayabileceği bir nesne olmaktan çıkararak, bütün bir ulusa yaygınlaştırmaktır. Gerçi bu dönemde de öyle edebiyatçılar görülmüştür ki, böyle bir yolda yürümek şöyle dursun, o yolun karşısına bile dikilmişler, hiç değilse bu amaca katılmaktan ısrarla uzak kalmışlardır. Ama böyle oldukları halde bile bunlar yine de Tanzimat Dönemi içindedirler ve -isteyerek, ya da istemeyerek- genel gelişme ve evrimleşmede ötekilere yardımcı olmuşlardır. Fakat böylelerini bir yana, amaçta birleşmiş olanların da eserlerini meydana getirirken izlemiş oldukları yol çoğu zaman birbirinden değişiktir. Kısacası, Tanzimat Dönemindeki edebiyatçıların hiçbir zaman -Servetifünun topluluğunda olduğu gibi- sanat ve estetik anlayışında birlik, beraberlik kaygısı güttükleri ileri sürülemez. Sadece ve alışılmış bir deyimle "Tanzimat Edebiyatı" denildiğinde, geniş yığınların ilminde Servet i ununun Edebiyatı gibi bir topluluk kavramı uyandığı için, bu kitabı "Tanzimat Edebiyatı Antolojisi" diye değil, "Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatı Antolojisi" olarak adlandırmayı uygun gördük. Tanzimat döneminde yetişmiş, eserler vermiş edebiyatçılarımızın, başarılı oldukları yönler kadar, başarısız bulundukları yönler de vardır. Ama, bütün bu yönleriyle onlar birer gerçektirler; Türk edebiyatında zorunlu bir aşamanın, görevlerini hakkıyla yerine getirmiş, en azından getirmeye uğraşmış, iyi niyetli temsilcileri tanıtmaya çalıştık…

---