TALAT PAŞA hakkında bir fikir edinmek ve bu memleketin hayatında oynadığı mühim rolü anlayabilmek için, behemehal onun faaliyetine sahne olan zaman ve muhiti iyi bilmek ve tahlil etmek lazım gelir. Çünkü siyası bir şahsiyeti etrafındaki sosyal, siyasi ve beynelmilel hayattan tecrit ederek dünyada yapayalnızmış gibi tetkik ve mütalaa etmeye imkân yoktur. Bundan dolayıdır ki, Talat Paşa'nın şahsiyetini bir iki çizgi ile tesbit etmeye çalışırken, daha evvel onun hayatının dış çerçevesini çizmek, yani İttihat ve Terakki inkılabı hakkında izahat vermek mecburiyetini duyuyorum. İttihat ve Terakki inkılabı bize çok yakındır, ,daha dünkü mazidedir. Fakat yeni yetişen nesil nazarında zannederim ki, tarihimizin ilk çağları kadar müphem ve karanlık bir mevzu gibi kalmıştır. İttihat ve Terakki hakkındaki malumatımız sadece müphem ve eksik olsaydı bu bizi büyük hatalara sevkedecek bir kusur sayılmazdı...

---