Osmanlı Devleti merkez teşkilatının en önemli kuruluşu Divan-ı Hümayun'dur. Fatih Sultan Mehmed zamanına kadar başkanlığını bizzat padişahlar yapmış, onun kararıyla da vezir-i azam bu divanı yürütmeye başlamıştır. Padişahlar bu müessese ile bağlarını tamamen koparmamış, bir kafes arkasından toplantıları izlemişlerdir. Divan-ı Hümayun'da dış işlerinden memleketin herhangi bir yerindeki idari, adli veya sosyal düzenle ilgili basit davalara kadar her türlü devlet işleri görülebiliyordu. Burada alınan kararlar devletin bürokratik yapılanmasına göre hangi daireyi ilgilendiriyorsa oradaki defterlere kaydediliyordu. Mühimme Defterleri ise alınan bu kararların "mühim" addedilenleri için yazılan fermanların kaydedilmeleriyle ortaya çıkmış bir defter serisidir. Burada alınan çeşitli kararların kaydedildiği defterler arasında ise sayı ve muhteva özellikleri ile Mühimmeler ilk sıradadır. Üzerinde çalıştığımız defter III. Murad (1574-1595) dönemi, 991/1583 yılına ait olup XVI. yüzyılın sonlarına doğru devletin içinde bulunduğu durumu, sosyo-ekonomik bozuklukları, hızla artan eşkıyalık hareketlerine karşı devletin izlediği politikalar hakkında önemli fikirler vermektedir. Bu çalışma, defterin tahlil ve transkripsiyonundan oluşmaktadır. Tahlil; şekil ve muhteva olmak üzere başlıca iki bölümden meydana gelmektedir. I. Bölümde defterin fiziki durumu, diplomatik ve teknik özellikleri, kısaca dil özellikleri ve tarihler incelenmiştir. II. Bölümde ise siyasi olaylar, eşkıyalık faaliyetleri ve diğerleri başlığı altında çeşitli konulardan bahsedilmiştir. Bizi böyle bir çalışmaya teşvik eden, yardımlarını esirgemeyen değerli hocam Prof. Dr. İsmet MİROĞLU'nu rahmetle anarken, bu çalışmamızın kitap haline gelmesinde emeği geçen Recep AHISHALI, Erhan AFYONCU, Ali AHMETBEYOĞLU ve İlhami ÜLKER ile Başbakanlık Osmanlı Arşivi çalışanlarına teşekkür ederim. Hikmet ÜLKER İstanbul 2003.

---