March Bloch'un otuz yılı aşkın bir süre önce söylediği bu sözler günümüz tarihyazımında her zamankinden daha fazla geçerli. Bugün etnografik tarih, kültürel tarih, yeni düşünce tarihi veya zihniyet tarihi adı verilen bu yeni tarihyazımının hâkimiyeti altında, çoğunlukla antropoloji, dilbilim ve edebiyat eleştirilerinden ödünç alınan yöntemlerle donanmış ve gündelik hayatın saçtığı kokularla yol alan tarihçiler, sıradan insanların seslerini duyurmak için arşivlerde yeni izlerin peşine düşüyor artık. Mahkeme kayıtları, polis sorgu tutanakları, mektuplar, günlükler, arzuhaller gibi, tarihçilerin bu süreçte ortaya çıkardığı veya yeniden yorumladığı çok sayıda ve çeşitli belge var.2 Erken modern ve modern döneme odaklanan tarih çalışmaları arasında bu tür arşiv belgelerinin bir başka örneği ise hafiye raporları. Bu raporlar, en genel anlamıyla, popüler kanaatler hakkında bilgi edinmek amacıyla hafiyeler tarafından halkın konuşmalarının dinlendiği ve rapor edildiği gözetim (surveillance) malzemeleridir. Bu gözetim malzemeleri tarihçiler için iki açıdan önem taşıyor. Bir yandan, yeni tarihyazımının duyarlılıklarıyla uyumlu bir şekilde, sıradan insanın kanaatlerini, düşüncelerini ve duygularını kendi tarihsellikleri içinde anlamak ve anlamlandırmak için benzersiz bir kaynak oluşturuyorlar. Öte yandan da, erken modern ve modern dönem siyasi rejimlerini yeniden kavramsallaştırmak için önemli bir çerçeve sağlıyorlar. Bu kitabın çıkış noktası bu iki ilgiden beslenmektedir. Bu kitapta, 1840 yılı başlarından 1844 yılı ortalarına kadar yaklaşık beş yıllık bir süre içinde İstanbul' da sıradan insanların günlük konuşmalarını içeren 1364 jurnalin transkripsiyonları yer almaktadır. Arşiv kaynakları 1840-1844 dönemini sınırlamaktadır. Yalnızca bu döneme ait arşiv vesikaları arasında tarz ve amaç açısından bir bütün oluşturan ve neredeyse kesintisiz bir jurnal faaliyetinin raporlarına ulaşabilmem mümkün olabildi. Çok büyük çoğunluğu "havadis jurnali" özetiyle İrade-Dahiliye tasnifi arasında, bu İradelerden kopmuş kimi sayfaların ise başta Cevdet tasnifi olmak üzere çeşitli tasniflerde yer aldığı bu jurnallerin en eski tarihlisi 1840 yılı Ocak ayına ait…

---