1958 de, "İlan-ı Hürriyet" adı ile tarihe giren, gerçekte ise tam bir "İdam-ı Hürriyet" neticesi veren 1908 ayaklanmasının ellinci yıldönümü münasebeti ile Hürriyet gazetesinde, bir yazı serisi neşretmiştim. Ondurt uzun makalelik bu yazı serisinde ben 1908 - 1909 hadiselerinde adı geçen, rolü olan sayısız sivil, asker, genç, ihtiyar Osmanlı ve yabancı içinde hayır ile anılacak tek insan olarak yalnız İkinci Abdülhamid'i bulabildiğimi belirtmiştim. Çünkü Sultan İkinci Abdülhamit han, 1908 ayaklanmasının ellinci ve tahttan indirilişinin kırk dokuzuncu yılına kadar körü körüne aleyhinde bulunulmuş olan bu devlet başkanı, 1958 Temmuzunda artık her türlü körlerin dahi beyinlerini kamaştıran bir nur halini almış bulunuyordu. Her hadise, patlayışından elli yıl sonra tümü ile tarihin malı olur. Onu saran yanlış anlayış, yalan, iftira, kötü propaganda ve iğrenç ihtiras kabuklarından kurtarmak, üstünde biriken kin, gayız ve hased nasırlarını ulu gerçeğin törpüsü ile kazımak, tekrar gün ışığına çıkarılacak çehreyi ve şahsiyeti asil tarafsızlığın buram buram adalet kokan tertemiz duyguları ile yıkamak, velhasıl elması, pırlanta haline sokmak artık, gerçek aşığı her insan için kutsal bir vazifedir. Hürriyet'te neşrettiğim yazı serisi ile ben işte bu vazifenin hisseme düşen bir kısmını yapmış oldum. Şimdi de bu çok azametli konu üzerine daha gür bir ışık tutmak istiyorum. Hemen söylemeliyim ki İkinci Abdülhamid'i anlamak için onun "saltanatı" dediğimiz "devlet başkanlığı" devrinden önce teslim aldığı devleti saran şimşekleri, tehditleri, ihanetleri, tuzakları, yıldırımları, düşmanlıkları ve taunları tanımak, bilmek lazımdır. Bunun için de en az iki buçuk asır geriye, on sekizinci asrın ilk yıllarına kadar gerilemek icap eder. Ve o zaman Cennetmekân Sultan İkinci Abdülhamid Han Hazretleri, Osmanlı devrinin tek ve gerçek siyası dehası olarak nice ve nice canlı enkaz arasında vekar ve ihtişam ile boy verir. Bütün Osmanlılar devrinin hatalarını, siyası pusula inhiraflarını topyekûn tashihe, hadiselerin kendisini nasıl zorlamış olduğu kolaylıkla anlaşılır...

---