Örikağasızade Hasan Sırrı Bey (1861-1933) II. Abdülhamid döneminde yetişen ve kırk yıla yakın devlet hizmetinde bulunmuş idareci ve eğitim adamlarımızdandır. II. Abdülhamid döneminde mabeyn mütercimliği yapmış ve bu sırada Shakespeare'in iki eserini tercüme etmiştir. Maarif Nezareti ve Rüsumat Emaneti mektupçuluğu görevlerinde bulunmuş, Darülmuallimin ve Mekteb-i Hukuk'ta dersler vermiştir. II. Meşrutiyet döneminin ilk yıllarında müderrisliğe devam etmiş ve emekli olduğu 1920 yılına kadar Rüsumat genel müdürlüğü yapmıştır. Elinizdeki kitapta, ileriki sayfalarda hayat hikâyesi hakkında daha ayrıntılı bilgi verilecek olan, Sırrı Bey'in iki tefrikada yer alan hatıraları toplanmıştır. "Sultan Abdülhamid-i Sanı devrine ait bazı hatıralar" başlıklı hatıraları, 1924 yılının Ocak ayında "esbak Rüsumat müdir-i umumisi Örikağasızade Hasan Sırrı" imzasıyla Vakit gazetesinde tefrika edilmiştir (m. 2169-2186). Sırrı Bey'in bu tefrikadaki hatıraları neredeyse kronolojik olarak II. Abdülhamid dönemindeki bütün faaliyetlerini içerir. Bu meyanda hatıralarda Yıldız sarayı ve idari faaliyetleri, hükümet daireleri, dönemin mektepleri, Ermeni meselesi ve Anadolu'nun ahvali hakkında dikkate değer bilgi, gözlem ve yorumlar vardır. Hatıralar Rus Harbinin Erzurum'daki akisleri ile başlar. Sırrı Bey'in tahsil hayatı, Tahrirat-ı Hariciye kalemi, mabeyn mütercimleri ve saraydaki gündelik hayat, Alman imparatorunun İstanbul'u ilk ziyareti, jurnalcilik, zelzele, Maarif Nezareti'ndeki faaliyetler, II. Abdülhamid'in idare üslubunun önemli unsurlarından biri olan komisyonlar, Ermeni meselesini Türklerin zaviyesinden dünya kamuoyuna izah etmek gayretinin ürünü olarak ecnebi gazetecilerle Anadolu seyahati, Darülfünun'un açılması, Şura-yı Devlet ve Rüsumat Emaneti'nde memur hayatı, II. Abdülhamid'in yabancı devletlerin anayasalarım tercüme ettirmesi gibi konulardan bahsedilir. Bu arada II. Abdülhamid ve dönemin öne çıkan ricali ile gölgede kalmış kimi şahsiyetleri, şüphesiz yazarın zaviyesinden, insan yüzleriyle önümüzden geçer. Sırrı Bey, "Saray idaresinin iç yüzü" üstbaşlıklı yazılarını ise "esbak mabeyn mütercimlerinden Sırrı" imzasıyla Vakit gazetesinin "tarihi notlar" köşesine yazmıştır. Tefrika 29 Ekim 1924 'te yani Cumhuriyet' in ilanının birinci yıldönümü münasebetiyle başlamış Kasım ayının sonunda otuzuncu sayıda tamamlanmıştır…

---