1865 yılında Bâb-ı Âli Tercüme Odasında kâtip olarak göreve başlayan Ahmet Tevfik Paşa; Elçilik Kâtiplikleri, Büyükelçilik, Hariciye Nazırlığı, Meclis-i Ayan Azalığı, Meclis-i Vükelâ Azalığı ve Sadrazamlık gibi son derece önemli vazifeler üstlenmiş bir devlet adamıdır. Onun Osmanlı Devletinin “Son Sadrazamı” olması, Mustafa Kemal Paşa önderliğindeki TBMM’nin yeni devlete doğru yürüyüşüne, olayların bizzat içinde yer alarak, şahitlik etmesi fevkalade önemlidir. Bu yüzdendir ki Osmanlı’nın Son Sadrazamı olan Ahmet Tevfik Paşayı bilgi ve belgeler ışığında ilmi bir şekilde ele almak yakın tarihimizin bir bölümünün anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.
Bilindiği üzere, Ahmet Tevfik Paşa anılarını kaleme almamış, ancak kendi ağzından anlattığı bazı olaylar, anıları olarak “Perşembe”, “Dün ve Bugün” gibi dergilerde yayımlanmıştır. Buradaki yazılar Paşanın hayatını bütün olarak ele alan yazılar değildir. Bu konudaki en kapsamlı çalışma, torunu Şefik Ok-day tarafından kaleme alınan “Büyükbabam Son Sadrazam Ahmet Tevfik Paşa” adlı eserdir. Ayrıca Ahmet Tevfik Paşanın büyük oğlu İsmail Hakkı Okday’ın “Yanya’dan Ankara’ya” adlı kitabı ve yine torunu Şefik Okday’ın “Osmanlı dan Cumhuriyet’e Padişah Yaveri İki Sadrazam Oğlu Anlatıyor” adlı kitabı, yakınlarınca kaleme alınması, fotoğraf ve belge gibi arşiv malzemelerini geniş ölçüde bünyesinde barındırması bakımından önemlidir.
Ahmet Tevfik Paşa ile ilgili araştırma ve incelememizde, öncelikli olarak bu çalışmalar göz önünde bulundurulmuştur. Ayrıca son dönem Osmanlı Sadrazamlarının biyografilerine yer veren İbnülemin Mahmud Kemal İnal’ın “Son Sadrazamlar” ve Mehmet Zeki Pakalın’ın “Sicill-i Osmanî Zeyli” adlı eserlerde yer alan Ahmet Tevfik Paşanın biyografisiyle ilgili bilgiler, bize önemli ipuçları vermiş ve arşivlerde yapacağımız çalışmalarda belirleyici olmuştur...

---