Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşü gerçekten hazin bir olaydır. Altı yüzyıl Avrupa'ya, Asya'ya, Afrika'ya hâkim olan; sınırları içinde yaşayan halkların dinine, diline ve inançlarına saygı gösteren, onları koruyan; ülkelerinden kovulan, ülkelerinin işgali üzerine Türklere sığınan veya yardım isteyen anlı şanlı hükümdarlara kucak açan bu büyük imparatorluk ne gariptir hep güvendiklerin ihanetine uğramıştır! Avrupa devletlerinin aralarındaki rekabeti kullanabilen bazı padişahlar ile devlet adamları, onların bu sürtüşmelerinden yararlandılar. Bunun sonucu, imparatorluk hep keskin kılıcın üzerinde bile olsa ayakta kalmayı sürdürebilmiştir... İşte, yakın bir tarihte Edirne'nin elden çıkması... İşte, Rusların Yeşilköy'e kadar dayanması... Ayastefanos Antlaşması... Birinci Dünya Savaşı macerasına ise, İttihat ve Terakki Partisi ile yöneticilerinin basiretsizliği, kör ve atak siyasetleri sonucu girmişizdir... Ancak, tarih belgelerini okudukça görülen bir gerçek de şu ki: İngilizler ve Fransızlar "nasıl olsa haklayacaklarını" düşündükleri için o yıllar cepheden cepheye koşan Osmanlıları Almanya ve müttefiklerinin yanına adeta itmiştir! ... Beraberlik arayışlarını hep geri çevirmiştir. Ama savaş sonunda, Sevr müzakereleri sırasında, imparatorluk parçalanır, haysiyet kırıcı şartlar konuşulurken aynı İngilizlerin ünlü Lloyd George'u, Türkiye'nin Almanlarla beraber savaşa girmesiyle savaşı iki yıl daha uzattığı ve İngiltere'nin can ve mal kaybına sebep olduğu gerekçesini sıkılmadan ileri sürmüştür... Bunları tekrarlayışımızın nedeni bu çöküşle beraber, Osmanlıların son padişahı Sultan Vahdeddin'in ve o günlerin dramını daha etraflı anlatabilmektir... O günlerin şartları neydi? Bu şartlar içinde neler yapıldı, neler yapılmadı?.. Sultan Vahdeddin'in hatası ne oldu?.. Bu incelemeyi hazırlarken lehte aleyhte ne kadar belge ve bilgi bulabildiysem, onları aynen sayfalara döktüm. Yorumunu yapmadım. Fakat olaylar ortadaydı... Saltanatın sona ermesiyle kurulan yepyeni, güçlü ve Batıya daha yakın, modern Türkiye Cumhuriyeti, parçalanmış imparatorluğun enkazı üzerinde yükselmişti...

---