Tanzimat'tan sonra Türkiye'de ilk önce azınlıklar (Rum, Ermeni, Yahudi, Bulgar, Sırp, Romen) tarafından birbiri ardından özel okullar açılmıştı. Bunlar, öğretim alanındaki imtiyazlarını belirten ve sınırlayan bir takım fermanlara göre kuruluyorlardı. Başlangıçta devlet denetiminin dışında kalan bu okullar, diledikleri şekilde öğretim yapıyorlardı. Bunlara, çok geçmeden yabancı özel okullar da katıldılar (Fransız, İngiliz, Alman, Avusturya, İtalyan ve Amerikan). Yabancı okulları, Osmanlı imparatorluğunun son devirlerinde, doğu ülkelerindeki çıkarlarına aracı olacak personeli yerli azınlık çocuklarından seçerek okutuyorlar, zaman zaman da bize karşı yıkıcı propagandalara girişmekten çekinmiyorlardı. Bu devirlerde Türkler tarafından açılmış bir tek özel okul bile yoktu. Ancak Abdülaziz saltanatının son devirlerinde, bir kaç özel Türk okulu açılabilmişti. Bunlardan en eskisi de "Darüşşafaka" idi (1863). "Darüşşafaka" dan sonra, bizde en eski, halk tarafından kurulmuş özel okul "Selanik Terakki Mektebi" (1291/1875) dir. O sıralarda Selanik, İmparatorluğun hem ekonomi, hem de medeni yaşayış bakımlarından en önde gelen. Vilayeti durumundaydı. Makedonya'nın merkezi olduğundan, kalabalık azınlık grupları, iş hacmi gittikçe genişleyen, hinterlandı ise ta Orta Avrupa'ya kadar yayılan bu canlı şehri dolduruyor, Balkanların en yoğun yahudi nüfusu da, İspanya'dan göç edeli beri Selanik'te yerleşmiş bulunuyordu. Rum, Bulgar, Sırp, Ulah, Arnavut unsurlarından başka, Osmanlı İmparatorluğunun son devirlerinde, devleti, Rumeli' den parçalamaya hazırlanan, bu planın siyasi, iktisadi ve kültürel tedbirlerini almaya girişen Avrupa devletlerinin kalabalık üyeli temsilcilikleri, Balkan ve Kuzey Avrupa hinterlandının iktisadi sömürücüleri de bu şehre yerleşmiş, örgütlenme ve etkileme merkezlerini bu şehirde kurmuşlardı.

---