Tarikatlar tarihi bakımından VI-VII/ XII-XIII. yüzyılların ehemmiyeti inkâr edilemez. Bugün halen varlıklarını sürdürmeye devam eden tarikatların çoğunun teessüs ettiği asırlardır. 'Hırka', 'silsile' ve 'intisab' gibi yapılarla otantizmini olağanüstü bir biçimde korumaya devam eden Abdülkadir Geylani (561/1166)'ye nispet edilen Kadirilik ve Seyyid Ahmed er-Rifai (578/1182)'ye dayanan Rifailik bu yüzyıllarda teessüs eden ilk iki önemli tarikattır. Magripli sufilerin iştirakleriyle Irak'ta olgunlaşan bu tarikat faaliyetine -ki Irak Ekolü olarak nitelendirilmiştir- aynı ekolden olmakla birlikte coğrafyası farklı olan Bedevilik ilave edilebilir. Piri Seyyid Ahmed el-Bedevi (675/ 1276)'nin vefatından sonra, çok kısa bir süre içinde Mısır'da müesseseleşen Ahmediyye/Bedeviyye tarikatıyla, diğer üçü kadar yaygınlık kazanmamış olmakla birlikte yine Mısır' da teessüs eden İbrahim Desuki (676/1277)'ye nisbet edilen Desukiyye tarikatı, o dönemde, bir manevi yapılanmayı tamamlamışlar ve böylelikle tarikatlar tarihinde 'aktab-ı erbaa' olarak anılmışlardır. Tarikat müesseseleşmesinin ilk devirlerinde bu dört tarikatın -bazı müellifler tarafından- 'tamamlanmış' ve 'sağlam' olmayı sembolize eden bir 'dörtlü' olarak isimlendirilmesi de göstermiştir ki, 'dörtlü bir kuvvetler birliği' teşekkül ettirilmiştir. Kuşkusuz aynı yüzyılda, tasavvufi düşüncenin en büyük temsilcilerinin 'irfani mektepler'in doğuşunu hazırladığı herkesin malumudur. Teorik/felsefi düşünce dili de, tasavvufun kendini ifade etmek üzere kullandığı vasıtalardan biri olmuştur. Bu konu haklı olarak tasavvuf araştırmacılarının yoğun bir şekilde üzerinde durdukları bir saha haline gelmiştir…

---