Profesör Aminius Vambery: Doğumu 1831 ya da 1832 (tam olarak bilinmiyor) ; ölümü: 1913. Musevi olan bu Türkoloğun bir insan yaşamına sığdırdığı kimlikleri (seyyah, kâşif, derviş, öğretim üyesi, yazar, devletlerarası arabulucu, casus) ve misyonlar (Orta Asya'da Türkoloji araştırmaları yapmak, Osmanlı Padişahı nezdinde İngiltere hesabına ajanlık, İngiltere'de II. Abdülhamit'in sözcülüğü, Taymis ile Boğaziçi arasında arabuluculuk, Siyonizm namına Filistin'de Musevi Kolonizasyonunun propagandacılığı) bir araya getirilince ortaya en hayalperest tarihi macera filmini bile gölgede bırakacak bir senaryonun çıkacağını ileriki satırlarda okuyucu bizzat görecektir. Biz Profesör Vambery ile İngiliz Devlet Arşivinde (public Record Office) araştırma yaparken tanışma imkânını bulduk. Göz gezdirdiğimiz dosyalar bu ünlü bilim adamının bugüne kadar bilinmeyen bir yüzünü bize tanıtacaktı. Yine aynı incelememizi Türk ve İsrail belgelerini tarayarak sürdürürken bu sefer elimize geçen bazı kayıtların bize Profesör Vambery'nin yaşamından başka renkli boyutlar kazandırdığını gördük. Böylece topladığımız günyüzü görmeyen materyalin çekiciliği ile Profesör Vambery'yi ayrı bir çalışma konusu yapmaktan kendimizi alamadık "Saraydaki Casus" isimli bu çalışmamız, yayınlandığı andan itibaren okuyucularımızdan büyük ilgi gördü. Bilgim dışında sayısız baskılan yapıldı, takip edemedim. Millet olarak galiba biz komplo teorileriyle örülü casusluk öykülerini seviyoruz. Ne var ki, bu senaryolar, "spekülatif tarih" diye küçümsemek de doğru değil. Daha sonraları hem benim arkadaşlarımla yaptığımız ve İrfan Yayıncılık tarafından neşredilen "Kutsal Topraklarda Casuslar Savaşı" adlı inceleme hem de yabancı dillerde giderek artan istihbarat/dış politika ilişkisini işleyen eserler (Mesela Peter Hopkirk' ün yine Türkiye'de tutulan "Büyük Oyun" u)…

---