Nabizade Ahmet Nazım Bey, edebiyatımızda Tanzimat'la Servet-i Fünun topluluklarının arasında yetişen nesildendir. Edebi anlayışı ve fikri yapısıyla her iki nesilden bariz farklarla ayrılır. İlmi ve edebi düşüncesiyle Nabizade her iki nesilden daha müşahhas daha tesirli bir yol takip etmiştir. Çalışmamızla bunu mümkün mertebe ispat etmeğe çalıştık. Beş yıla yakın bir sürede yaptığımız bu araştırmayı beş ana bölümde ortaya koyduk. 'Birinci bölüm Nabizade'nin hayatını ele alır. Bu kısımda yazar hakkında günümüze kadar bilinenlerden çok yeni bilgilere kavuştuğumuzu söyleyebiliriz. Kara Kuvvetleri arşivinden elde ettiğimiz bilgiler Nabizade'nin hayatı hakkında yeni katkılarda bulunmuştur. Karabibik isimli meşhur eserini, Kaş'a bir memuriyetle tayinden sonra kaleme aldığını, Suriye' de ne kadar kaldığını, çeşitli memuriyetleri, hanımı, ölümü, daha sonra hanımına bağlanan maaş hususları ilk defa aydınlığa kavuşmuştur. Yine bu bölümde Askeri Müfettiş Golç Paşa'nın maiyetinde çalıştığını gösteren bir nişanı Başbakanlık Arşivi'nden elde ettik. Eserleri konusuna gelince, Nazım Bey'in Hoşnişin isimli tiyatrosundan yalnız Mustafa Nihat Özön bahseder. Nabizade hakkında bir bitirme tezi yapmış olan Ali Gül de sadece Ceride-i Havadis'teki ilk tefrika nüshasını gördüğünü söyler. Biz bu tiyatronun tamamını elde ettik. Katra isimli lügatinden Agâh Sırrı Levent ve İbnülemin Mahmut Kemal İnal bahseder. Biz bu eser hakkındaki Tercüman-ı Hakikat'teki ilanı, ayrıca merhum Seyfettin Özege'nin yardımı ile aslını temin ettik. Nabizade'nin üç şiir kitabı ile birlikte devrinde neşredilen mecmualardaki diğer şiirlerini bulduk ve incelememizi bunların üzerine kurduk. Hikâyelerinin sayısını on bire çıkardık. Eserleri ona kadar çıkarılan yazarımızın biz yirmi iki eserini ortaya koyduk. Hikâye ve romanları hakkında öne sürdüklerimiz tamamen yenidir. Karabibik hikâyesini, Zola'nın Fransız köylüsünün hayatını anlatan Toprak romanını okuduktan sonra yazdığını ortaya koyduk. Nabizade'nin realist ve natüralist roman anlayışı yalnız Karabibik'in ön sözüne dayandırılır.

---