Bu çalışma alanında yapılmış yegâne çalışma özelliğini taşımıyor. Araştırmaya başlanırken amaç, cumhuriyete kaynaklık eden bir dönemin bazı sorunlarının Osmanlı Parlamentosu'nda nasıl ele alındığının, mebusların özellikle gayrimüslim mebusların olayları değerlendiriş biçiminin ve varsa çözüm önerilerinin değerlendirilmesi idi. Fakat Osmanlı Devleti'nin ve Osmanlı Parlamentosu'nun karşı karşıya kaldığı sorunların çokluğu, ister istemez hu çalışmayı sınırlamak gereğini doğurmuş ve bu çalışma diğer meseleler yanında başlıca üç konuya; Rumeli, 31 Mart ve Adana Olayları hususlarına hasredilmiştir. Kamil Paşa hükümetinin düşürülüşü, Hasan Fehmi ve Ahmed Samim'in öldürülüşü, "Tevsii Mezuniyet" vb. konular ise bu üç ana konuyla bağlantılı konular olarak ele alınmıştır. Çalışmada esas olarak Meclis-i Mebusan müzakereleri hedef alınmış, fakat hem müzakerelerin daha iyi anlaşılması, hem de konunun mebuslarca değerlendirilişinde ki isabet veya eksikliklerin ortaya çıkabilmesi açısından daha bütünlüklü değerlendirilebilmesi için konu ile ilgili kaynaklardan yararlanarak geneli hakkında olabildiğince bilgi verilmeye çalışılmıştır. Meclisteki müzakereler uzun, bazen birbirlerini tekrarlayan bilgiler halindedir. Özellikle bazı gayrimüslim mebusların Türkçesi oldukça bozuktur. Dolayısıyla çalışmayı yapan bir yandan eleme ve zaman zaman özet yapma yoluna giderken, bir yandan da konuların müzakerelerini aslına sadık kalarak okuyucunun anlayacağı dile uygun hale getirmeye gayret etmiştir. Bu yapılırken mebusların o anda veya sonradan mensup olduğu siyasi fırka veya görüş (Ahrarcı, Ahali Fırkası'ndan, İttihatçı, Sosyalist gibi) verilmeye çalışılmıştır. Burada amaç bir ölçüde de olsa fırkaların da görüşlerini yansıtabilmektir. Yoksa bu konu ayrıca bir çalışma konusu olabilecek ayrı bir husustur.

---