Yahya Kemal "Boğaziçi doğrudan doğruya Türklerin eseridir" der. Gerçekten de, Boğaziçi'nin kendine has coğrafyasının biçimlendirdiği hayat tarzı ve bunun mimariye yansıması olan yalılar, Osmanlı döneminin ürünüdür. Bu, Bizans döneminde Boğaziçi'nin tamamen terk edilmiş olduğu anlamına gelmez. Nitekim yamaçlara serpiştirilmiş manastır ve şapellerin, iskâna elverişli koylarda da balıkçı köylerinin varlığı bilinmektedir. Ne var ki, muhtemelen güvenlik kaygısıyla, Bizans yönetici sınıfı için Boğaz kıyıları bir yazlık ikamet alanı olamamıştır. Her ne kadar arkeolojik verilerden yoksun isek de, bu kıyılara özgü bir konut mimarlığının da gelişmediği söylenebilir. Esasen, Osmanlı İstanbul'unda gözlenen "yazlığa taşınma" alışkanlığı, kökleri Türklerin göçebelik dönemine inen, Anadolu' da "yaylaya çıkma" biçiminde tezahür eden bir geleneğin İstanbul'daki devamından başka bir şey değildir. Başka bir deyişle, Boğaziçi, coğrafi tanım açısından değilse de işlev açısından İstanbul'un "yaylası" olarak görülebilir. Türk konut mimarlığını ilginç bir biçimde Uzakdoğu (özellikle Japon) konut mimarlığına yaklaştıran, buna karşılık Batı konut geleneğinden farklı kılan, yaşama birimlerini olabildiğince doğal çevreyle bütünleştirme ve böylece konutu "şeffaflaştırma" eğilimi Boğaziçi'nde yalılarla ifadesini bulmuştur. Örneklerin büyük çoğunluğunda uygulanan "karnıyarık / zülvecheyn" 'sofalı plan tipinde, yalının "kalbini" teşkil eden, odalar arasında iletişim sağlamanın yanı sıra divanhane (kabul mekânı) işlevini üstlenen sofalar, kıyıya paralel uzanan yalıyı derinliğine kat ederek bir cephesiyle Boğaz'a, diğer cephesiyle arkadaki korulara açılmaktaydı. Her iki yönde yer alan, zemini yükseltilmiş ve çepeçevre sedirlerle donatılmış olan eyvanlarda oturulduğunda, yan yana dizili bol miktarda pencereden denizin mavisiyle korunun yeşili aynı anda algılanabilmekteydi.

---