Bu kitabın yazılması, iki kaynağın meydana çıkmasından sonra olabilmiştir. Her iki kaynak aynı tarihlidir. Biri Türk, diğeri de Alman menşelidir. Bu rastlantı ve birbirini tamamlıya iki veri, Sa'dabad Sarayının umulmadık bir derecede ve biçimde aydınlığa kavuşmasına neden olmuştur. Almanya'dan planlar, buradan keşifler gelmiştir. Merhum Ruşen Eşref Ünaydın bana daha evvelden sözünü etmiş olduğu vesikayı Topkapı Sarayı arşivine bırakmıştır. Kitabın sonuna kopya baskısını koyduğum bu vesika, bir mimari keşiftir. 1740 (H. 1156) senesinde, yani ayaklanma ve tahribattan on sene sonra yapılmış ve o tarihte hiç de zannedildiği kadar harap olmayan bina ve bahçelerin tamir ve yenilenmesine aittir. En önemli belgeler ise, Alman, daha doğrusu Avusturya uyrukludur. Aynı senelerde İstanbul'da bulunmuş olan Gudenus isimli bir Alman binbaşısı, Sa'dabad Sarayı ve etrafının planını ve resimlerini yapmıştır. Böylece bizim için -edindiğimiz tecrübenin de gösterdiği gibi- sırf keşif tarifine dayanarak yapamıyacağımız restitüsyon, bu planlar ve resimler yardımıyla kabil olmuştur. Mimari tarihimiz için ölçülmez bir önem taşıyan bu olay sayesinde şimdiye kadar A. Refik Bey'in Lale Devri mitolojisi içinde masal ve hayal gibi bilinen, daha doğrusu bilinmeyen Sa'dabad, bilinmezlik karanlığından kurtularak, gerçeğin eksiksiz aydınlığına kavuşabilmiştir. Gudenus ailesinde olduklarını bildiğim Binbaşı Franz Gudenus'a ait arşivi incelemek ve gerekli not ve fotokopileri almak için, yaptığım müracaata cevaben Gudenus ailesince en iyi kabul ile karşılandım. İlk olarak 1965 senesinde, o zaman Kahire'de Avusturya Sefiri olan Dr. Gordian Gudenus, ondan sonra da asıl koleksiyonların sahibi bulunan, Baron Ernst Gudenus ile temas ettim. Gudenus ailesi, yüzyıllardan beri Graz'ın yanında, Weiz'da Thannhausen Şatosunda oturmaktadır. 1740 senesinde bizim için nispeten iyi neticelenmiş olan 1738-39 Avusturya seferinden hemen sonra sulh anlaşmalarını görüşmek ve imzalamak üzere İstanbul'a gönderilen olağanüstü sefaret başında büyükelçi Kont Corfiz Ulfeld bulunuyordu... Sedad Hakkı Eldem

---