"Deli" lakabıyla maruf Rusya'nın en meşhur Çarı, Petro ile rahmetli Atatürk arasında bir mukayese yapmaktan vazgeçemeyeceğim:
"Deli Petro", iki asır evvel, III üncü İvan'ın - bizde III üncü Selime teşbih edilebilir - temelini attığı garplılaşma hareketini şekil itibarıyla tamamlamış, fakat o da halkı esaretten kurtarıp, memlekete hakiki bir Avrupa medeniyetini esaslı bir surette bütün memlekete yaymamıştır. Eserinin çok büyük olduğu şüphesizdir. Fakat, nihayet Deli Petro - fevkalade ahval ve şerait dahilinde olsa da - Çar Alexis'in oğlu olarak Rusya tahtına çıkmış bir hükümdarzade idi. Mukadderatını eline aldığı memleketin, milletin hem hâkimi, hem de hadimi olması pek tabii idi. Mustafa Kemal ise, yüce milletimizin sinesinden doğmuş bir kumandan idi. Asırların yığdığı mesaibin ağırlığı altında çökmek üzere bulunan bir İmparatorluğun hudutları dahilinde sıkışıp kalmış olan Türk milletini, Türk topraklarını mahvolmaktan, ecnebi idaresi altına girmekten kurtarmak için, elinde ne asırların doğurduğu manevi ve ananevi nüfuz, ne de arkasında güçlü kudretli, zinde bir kuvvet var idi. Memleket baştanbaşa ecnebi işgali altına girmiş, eslahasından tecrid edilmiş, eli ayağı bağlı olarak düşmanlarının hırs ve intikam ve vücudu olmayan insafına terkedilmişti!
Yalnız harici düşmanlara karşı değil, dahildeki zorbalara karşı da evvela müdafaa, sonra müsamaha etmek zaruretinde kalmıştı. Biricik kuvveti: Kendi azim ve iradesi, tek güvendiği de: milletin onun şahsına ve kendi nefsine itimadından doğan hissi fedakarisi idi. İşte, bu iki kuvvet birleşince, dünyayı hayretlere düşüren, tarihe altın harfler ile yazılan, tam manasıyla bir harika tecelli etti:
Öldürülmüş, boğulmuş zannolunan Türk milleti, istiklalini tekrar kazandı…
