İstanbul Rus Arkeoloji Enstitüsü, Hıristiyan Batı dünyasında Bizans araştırmalarının ve bu alanda yapılan arkeolojik çalışmaların en canlı olduğu, OsmanlI’da ise eski eserlere henüz kıymet verilmeye başlandığı sıralarda İstanbul’da kuruldu ve yaklaşık 20 yıl Osmanlı coğrafyasında aralıksız faaliyet gösterdi. Rus entellektüel diplomatlardan biri olan dönemin İstanbul elçisi Aleksandr İvanoviç Nelidov’un ve halefi İvan Alekseyeviç Zinovyev’in himayesinde, Enstitü’nün bu süre içerisinde ilk ve tek müdürü olarak görev yapan meşhur Rus Bizantolog Uspenski’nin deneyimli ve azimli çalışmaları sayesinde Osmanlı topraklarında Bizans ve Hıristiyanlık mirasının gün yüzüne çıkarılmasında önemli bir rol oynadı. Enstitü tabiî ki sırf dünyada Bizans biliminin gelişmesi kaygılarıyla kurulmadı. Çarlık Rusya’sının Osmanlı toprakları üzerinde siyasi planlarına hizmet edecek bilimsel tarihi altyapının hazırlanması gibi bir misyonu da vardı. Bu yüzden bilimsel çalışmalarda Rusya’nın Panslavist ideallerine temel oluşturmak maksadıyla; Balkan Slavlarına, Bizans-Slav ilişkilerine, hatta Anadolu’da Slav izlerinin tespitine ve Hıristiyanlık aidiyetine ait konulara önem verildi. Osmanlı döneminde camiye çevrilmiş olan Bizans devri kilise ve manastırlarda araştırma ve bakım çalışmaları yaparak, el yazma İncil nüshalarını ve başka dini metinleri toplayıp kıymetlendirerek Osmanlı coğrafyasında gayrimüslim unsurlar üzerinde Rus Çarlığı’nın prestijini artırmak ve Rusya’nın Şark politikasında kültür karakolu görevini yürütmek gibi misyonları da oldu...

---