Sanat eseri hiçbir zaman toplumdan soyutlanamaz. Toplumdaki her değişiklik sanat eserine yansır. İncelediğimiz bir resimde, muhakkak yapıldığı devrin damgasını buluruz. Bunun için, resim sanatını anlamak, o resmin yapıldığı zamanı, toplumu bilmek gereklidir. Türk resminin gerçek değerlendirmesini yapmak için de aynı usule başvurmak zorundayız. Örnek lazımsa Flaman ressamı Hans Holbein'in bazı resimlerini gösterebiliriz. Bu resimlerde, bugün adına, ilk defa o resimlerde görüldüğü için Holbein halısı denen Türk halılarının resmi vardır. Holbein'in yaşadığı devirde, Almanya'da ve Flandra'da yaygın bir Türk modası olduğunu bilmeyen için o resim bir anlam taşımaz. Ama bileneler, devri içinde resimleri daha doğru olarak anlar ve değerlendirir. Bu gibi örnekleri çoğaltmak pek mümkün. Bir zaman deniz resimleri, bir zaman savaş resimleri moda olur. Aslında bunlar toplum olaylarından kopuk olmadığı için o resmiI1 yapıldığı çağlarda ya savaş olduğuna yahut denizciliğe önem verildiğine hükmederiz. Ruhi Bey'in "Atatürk'ü karşılama" tablosunu yalnız teknik bakımdan değerlendirmek yeterli olabilir mi? Denizin dalgaları ile bulutların rüzgârda gidişini görmek, Sarayburnu'ndan Dolmabahçe'ye doğru denizi dolduran takaları, motorları, vapurları, bunlarla anlatılmak istenen sevinci anlamağa yetmez. Atatürk'ün İstanbul'a ilk defa geldiğini bilmek, yani toplumun içinde çalkalandığı ruh halini de düşünmek gerekir. Francisco da Goya'nın "3 Mayıs" isimli tablosunda, askerlerin kurşuna dizdiği bir sivil İspanyol'u görmek yetmez. Birinci Napolyon'un yaptıklarını bilmek, bunların İspanyol hayatındaki tesirlerini de hesaba katmak, resmin anlaşılması için şarttır. Picasso'nun "La Guernica"sı, 1936 da başlayan İspanyol iç savaşından soyutlanabilir mi? Haydi diyelim, bunların zaten konuları toplum olayları... Bu, her resim için geçerli. Sanatla, resimle toplum olayları arasında böyle bir bağ kurulunca, Türk resminin bugünkü sanat içinde yerini tayin etmek de kolaylaşır. Resim sanatını daima toplum olaylarıyla izah ederek gerçek değerini daha güzel anlarız.

---