Pera Palas’ta Gece Yansı için araştırmaya başladıktan kısa bir süre sonra İstanbul’daki bir sahaftan eski bir rehber kitabı satın aldım. İstanbul Belediyesi'nin 1934’te yayınladığı bu kitabın adı kısaca İstanbul Şehir Rehberiydi. Kitapta şehrin ayrıntılı haritalarının yanı sıra sokak adları, binalar ve belli başlı kamu kurumlarınm tam bir listesi vardı. Kitabın olağanüstü bir zaman makinesi olduğunu düşündüm. Bugünkü şehri dolaşırken kullanabilirdim bu rehberi; başımı indirip haritaya bir göz atar, kaldırıp bulunduğum sokağa bakar, sonra yine rehbere bakıp bu köşede, o arsada eskiden ne olduğunu keşfeder, böylece geçmişi hemen önümde “görebilirdim.”
Haftalar boyu İstanbul’da böyle dolaştım. Ama asıl keşfim, rehberdeki basılı metnin yanına kurşun kalemle yazılmış notlardı. Anlaşılan, kitabın elbette adını asla bilemeyeceğim eski sahibi, metindeki anahtar ibareleri eski harflerle Osmanlıcaya çevirmişti. Derkenarlardaki el yazısını gördüğüm an, rehberin beni iki savaş arasındaki İstanbul’un sadece fiziki dünyasına değil, bir bakıma, o çağın şehrinin zihinsel, kavramsal, hatta duygusal dünyasına da taşıyacağını anladım. Sonuçta, elimdeki kitabın sahibi 1934 gibi geç bir tarihte bile eski yazıdan yeni yazıya tam geçememiş biriydi. Kısmen de olsa, hâlâ eski imparatorlukta yaşıyordu. O da bir zaman gezginiydi; hayatı Osmanlıcadan Türkçeye, imparatorluktan cumhuriyete, İslam devletinden laik devlete, o sarsıcı değişimlerle geçmişti...

---