"Eğer bayram münasebetiyle bu hafta bir aylık verilmeyecek olur ise bela-yı zaruretin tahammül olunmaz bir dereceyi bulacağına şüphe kalmıyor. Eshab-ı maaştan en ziyade şayan-ı merhamet olanları birtakım eramil ve eytam ve mütekaidin-i askeriyye sınıfı olup memurinden dahi pek çokları el-yevm odun ve kömür bile tedarik edemeyerek nihayet derecede meyus bir halde bulundukları misillü bakkal ve kasap ve etmekçi [ekmekçi] bayramda bir aylık çıkacak deyu bir ümid-i zaif ile memurine et ve etmek verebilmekte iseler de şayet bayrama kadar bir aylık olsun verilemeyecek olur ise bu esnaflar dükkân ve mağazalarını kapatmak mecburiyetinde bulunacakları anlaşılıyor." Meclis-i Ayan üyesi Kasım Bey (17 Kasım 1879, Y. PRK. ML., 1/78) Tarihinin üzerini kapayıp okuduğunuzda adeta günümüzde yaşanan buhranların bir tasviri değil mi XIX. yüzyılın son çeyreğine ait bu cümleler? Aradan geçen yüz yirmi üç yılda senaryoda ne değişti, aktörlerden başka? Böyle olunca da, günümüzün anlaşılabilmesi için tarihin ve -temelleri o döneme kadar inen sorunlar hala hükmünü sürdürdüğü için de- özellikle Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyıl siyasi ve iktisadi tarihinin çok iyi araştırılması ve bilinmesi gereği bir zorunluluk olarak ortaya çıkıyor. Oysa Osmanlı Devleti'nin mali ve iktisadi tarihinin gereğince, hatta biraz daha ileri giderek, genel hatlarıyla bile ortaya konulmamış olduğunu ifade etmek sanırım abartı sayılmaz. Bunun nedenlerinden birisi, şüphesiz son zamanlara kadar Osmanlı araştırmalarının kahir ekseriyetle siyasi tarihle sınırlı kalmış olmasıdır. Bu ifadelerden siyasi tarihin önemsiz olduğu anlamı çıkarılmamalı; bundan kasıt, tarihi olayların çok boyutluluğuna işaret etmektir. O halde bir tarihi olayın, siyasi, iktisadi, mali, idari, hukuki ve sair boyutlarıyla beraber ele alınması gerekir. Bu bakış açısıyla, Osmanlı maliyesinin kriz dönemlerinde bir finans aracı olarak başvurduğu kâğıt para uygulamalarıyla sosyal, iktisadi ve siyasi sonuçlarını çalışmamıza esas aldık...

---