Birinci Dünya Savaşı sırasında gerek İtilaf ve gerekse Merkezî Devletlerce yürütülmeye çalışılan propaganda çalışmaları yakın tarihimizde yeterince ele alınarak üzerinde inceleme yapılmış konulardan değildir.
Bilindiği gibi 11 Kasım 1914’te Almanya’nın teşvik ve zorlamaları neticesi bir oldubitti hâlinde girdiğimiz bu savaşta, Osmanlı Halifesi V. Mehmed Reşad’a 23 Kasım 1914 tarihinde Cihad-ı Ekber beyannamelerinin ilan ettirilmesi sonucu, Pan-Islam politikası uygulamaya konulmuştur. Boyle bir ilanla Osmanlı sınırları içerisinde yaşayan Müslümanlara ilaveten İngiltere, Fransa ve Rusya gibi düşman devletlerin idaresi altında bulunan Müslümanların da dinî duygulanılın galeyana getirilmesi, ruhlarda uyandırılacak ulvî hislerle anılarında tesanüdün sağlanması, sömürgeci devletlere karşı loplu ve tesirli ayaklanmalara sebebiyet verilmesi istenmiş ve dolayısıyla dünya Müslümanlarının İslâmî dayanışma adına Osmanlı ve dolayısıyla Almanya safında yer almalarının gerçekleşeceğine, bu hedefe ulaşıldığı takdiıde harbin Merkezi Devletler lehine neticeleneceğine inanılmıştır.
Savaş sırasında lttihad-ı İslam adına yoğun bir propaganda faaliyeti sürdürülmüşse de gerek İtilaf Devletlerinin sömürgelerinde almış oldukları idari ve ihtiyati tedbirler ve gerekse Merkezî Devletlerin Cihad-ı Ekber siyasetine hemen hemen ciddi hiçbir plan ve proje ile hazırlanmamış olmaları; bu siyasetin ehliyetli kimseler tarafından yürütülmemesi; Almanya’nın propagandaya giriştiği ülkelerde savaş sonrası bağlantılar kurabilmek için Alman menfaatlerini ön plana çıkarması vesair sebeplerden dolayı netice Türk-Alman ittifakının beklentilerinin aksine gelişmiş, halifenin var olduğu sanılan dinî nüfuzu, değil sömürge devletlerin esaretinde yaşayan Müslümanları harekete geçirmek ve isyana sürüklemek, kendi şuurları dâhilindeki Müslümanlar üzerinde bile etkili olamamış ve onları İtilaf Devletleri adına savaşmaktan alıkoyamamıştır...

---