Harem kitabının önsözünde bu eserleri neden yazdığımı açıklamaya çalışmıştım. Bu kitapta, onlara ek olarak şunları da öne süreceğiz. Osmanlı padişahlarının kadınlarını, ikballerini ve kızlarını içine alan müstakil bir eser yoktur. Bunlar hakkındaki bilgilerimiz, Mehmed Süreyya Bey'in Sicill-i Osmani'sinin 1. cildinde verdiği bilginin ötesini pek geçmemektedir. Hâlbuki Osmanlı Hanedanı'nın tarihçi için, padişahların evi sayılan haremin ve haremde yaşayanların genel durumlarının, padişahın devlet adamlarıyla münasebetleri bakımından bilmemiz icap etmektedir. Çünkü sultanların ilk zamanlarda evlenmeleri siyasi amaçlarla olduğu gibi, bu devşirme kadınların, bazı tarihi olayların gidişi üzerinde de olumlu olumsuz ilgileri olduğu malumumuzdur. Haremin, devlet idaresindeki rolü de çok önemli olmuştur. Birçok damatlar; beylerbeyi, vezir, kaptan paşa veya veziriazam olarak, devlet hizmetinde çok mühim mevkiler işgal etmişler; kayınvalidelerine, kayınpederlerine ve eşlerine dayanarak türlü kanunsuz işleri yaptıkları gibi, zaman zaman da hiç layık olmadıkları halde bu mevkilere yükselmişlerdir. Osmanlı idari mekanizmasının bozulmasında damatların rolünün ne olduğunu değerlendirmek, ancak padişah kızlarının hayatlarının tetkiki ile mümkün olabilir. Bundan başka birçok padişahların, gerçekten de kadınlarını ve kızlarını bilmiyoruz. Bu, Osmanlı Hanedanı tarihi için bir noksandır. Osmanlı ekonomisi bakımından da haremin incelenmesi bir zarurettir. Zaman zaman sayıları 1OOO'i bulan harem halkının maaşları, tayinleri, elbiseleri, türlü zamanlarda yapılan in'amlar ve ihsanlar milyonlarca lirayı aşmakta, devlet bütçesini sarsmaktadır. Cevdet Paşa, Tezakir'inde, Abdülmecid'in ikbali Serefraz Hanım'ın bütçede yaptığı büyük gediği yana yakıla uzun uzun anlatır. Bunlara bir de doğumlarda, düğünlerde yapılan masrafları, verilen hediyeleri ekleyecek olursak, o zaman haremde yaşayanların devlet bütçesine neye mal olduğunu daha iyi anlamış oluruz...

---