Modernleşme sürecinde eğitimin bir kamu hizmeti olarak devlet tarafından organize edilmesi ve özellikle ilk eğitimin parasız verilmesi düşüncesi; Fransız İnkılâbı ile gündeme gelmiştir. Eğitimin bir kurum olarak önemi anlaşılınca da zorunlu hâle getirilmiştir. Zorunlu ilköğretim, devletin genişleyen iktidarının temellerinden biri olmuştur. Avrupa’da ve Osmanlı Devleti’nde zorunlu ilk eğitimin başlaması ve eğitimle ilgili merkezi yönetim örgütü içinde bir birim kurulması, XIX. yüzyılda birbirine yakın tarihlerde olmuştur.
Genel olarak giderleri devlet bütçesinden karşılanmayan eğitim-öğretim kurumlan, “özel okul” olarak adlandırılmaktadır. Bu okulların sahipleri gerçek kişiler veya yardım kuruluşları olabilmektedir. Osmanlı eğitiminin modernleşmesi yolunda atılan bu adımlardan biri de Özel İslam Mektepleri’dir. Çalışmamızda genel olarak Os-manlı eğitim sistemi ve eğitimin modernleşmesi kapsamında açılan okullara kısaca değinildikten sonra Özel İslam Mektepleri’nin kuruluşu, İstanbul ve vilayetlerde bulunan Özel İslam Mektepleri, bunların kurucuları, öğretmen ve öğrencileri, okullarda okutulan dersler ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ardından bu okullar nicelik ve nitelik yönünden ele alınmış ve eğitim tarihimizdeki önemine dair çeşitli sonuçlara ulaşılmıştır...

---