Türk milleti, insanlık tarihi ile yaşıt olan engin tarihinde çok sayıda devlet kurmuş; bu devletler içerisinde çok farklı dinlere, inançlara, soylara, kültürlere mensup pek çok insanı uzun asırlar boyunca bir arada yaşatmıştır. Şüphesiz bu durum, milletimizin hoşgörüye dayalı kültürü ve adalet duygusuna dayalı devlet geleneği ile mümkün olabilmiştir. Osmanlı Devleti’nin çekildiği geniş coğrafyada, ondan sonra ve günümüzde halen yaşanan olaylara bakıldığında Türk milletinin bu müthiş yönetim becerisine hayran olmamak mümkün değildir.
Ortaçağ Avrupası’nda insanların inanç ve din farklılıklarından dolayı kilise'nin koyu tahakkümü altında inim inim inlediği yıllarda; Anadolu’dan Yunus Emre, Mevlana gibi yüce ruhlu, aydınlık kafalı düşünürlerimizin bilgelik dolu, hoşgörü dolu gür sesleri yükseliyordu: Yaradılmışı hoşgör, Yaradan ’dan ötürüi... ”, “Sen sana ne sanırsan, ayruğa da onu san / Dört Kitabın manası, budur eğer var ise...”
Ünlü tarihçi Prof. Dr. Bemard Levvis Osmanlı ölçeğinde Türk hoşgörüsünü şu şekilde anlatmıştır: “Osmanlı Devleti, başka dinlere karşı, İslâm hukuk ve geleceğine uygun olarak, hoşgörü sahibi idi. Devletin Hıristiyan ve Musevi tebaası, bütün olarak, barış ve güven içinde yaşıyordu.”
Büyük Atatürk, Ankara’ya ayak bastığının ertesi günü 28 Aralık 1919’da yaptığı önemli konuşmada, milletler arası durumu açıklarken Türk milletine yapılan iftiralara (bugün de hatırlanmasında fayda olan) şu sözlerle cevap vermiştir: “Hiçbir millet, milletimizden daha çok yabancı unsurların inanç ve âdetlerine hoşgörü göstermemiştir. Hatta başka dinlere mensup olanların dinine hoşgörü gösteren yegane milletin Türk milleti olduğu ileri sürülebilir. İstanbul'u fetheden Fatih; Rum Patriği, Ermeni Kategigosu, Bulgar Ekzarhı gibi dini reıslere geniş haklar tanımıştır. Milletimiz dinen ve siyaseten dünyanın en müsaade kâr ve civanmert bir millettir. ”

---