Bu kitap İstanbul Bilgi Üniversitesi'nde verilmesini üstlendiğim bir dersten türedi. Hikâyesini kısaca anlatayım. "Akademik Kurul" toplantılarımızdan birindeydik -Bilgi'de öğretime başladığımız sürecin daha epey başlarında. Aydın Uğur, öğrencilerinde bir eksikliğin farkına vardığını söyledi. "Osmanlı geçmişi üstüne bilgi zayıf," dedi. "Bu ülkede okula gitmiş veya sadece yaşamış herkesin zihninde, bu tarihle ilgili kavramlar konusunda bir 'haberdar' olma durumu var. Böyle olduğu için de hep birlikte, bu tarihin bilindiğini varsayıyoruz. Oysa gerçek durum böyle değil. Altını biraz eşeleyince, dibi kof çıkıyor." "Onun için," diye ekledi, "bu yarım yamalak bilgileri takviye edecek bir derse ihtiyaç var". O zaman Üniversite'de henüz bir "Tarih Bölümü" kurulmamıştı. Öğretim kadromuz şimdikine göre çok daha dardı. Aydın'ın önerdiği dersin konması kararlaştırıldı; verilmesine de ben aday oldum. Birkaç yıl bu ders i verdim. İşin temelinde, yapılması gereken şey (Aydın'ın söylediğinden anladığım ve hemen hak verdiğim "eksiklik" çerçevesinde), bir "sözlük çalışması" gibi bir şeydi: Osmanlı tarihinin kavramlarını açmak gerekiyordu. "Kapıkulu", tamam, herkesin işitmiş olduğu bir kavram. Ama nedir? Ne zaman ortaya çıkmış, ne kadar sürmüştür? Nasıl işlemiştir? Kapıkulları neler yaptılar? "Kul" ne, "köle" ne? Temelde bir "sözlük çalışması" olsa da, bir ders "sözlük" gibi verilemez - "bugün D'ye geldik, çocuklar," denmez. Buna başka türlü bir sıra düşünmek gerekiyor. Öte yandan, klasik anlamda bir "Osmanlı tarihi" dersi de değil bu ("Geçmişte ne oldu?"nun cevabı verilmeyecek). Ayrıca, bu kitap, Osmanlı tarihinin "klasik" diyebileceğimiz bölümüyle sınırlıdır, yani III. Selim'den ilerisini, 19. yüzyılı kapsamıyor (ancak bazı özgül alanlarda, sözü o noktada aniden kesmek abes kaçtığı için daha yakınlarda olanlara değindim, birkaç kere de devam eden bazı eğilimleri vurguladım). Bunun bir nedeni, kitabın ilk tasarımının böyle olmasıydı...

---