Eğitim ve öğretim, yetişkin neslin bir plan çerçevesinde ve belli bir gaye hedeflenerek, yetişmekte olan nesillerin gelişmesini sağlamak için yaptığı bir çalışmadır. Bu bakımdan, eğitim ve öğretim faaliyetleri, yeni kuşakların yetişmesi için bir plan dahilinde yapılan bütün faaliyetleri içine alır. Bunun içindir ki eğitim, sadece bir kültürün nesilden nesile intikalini değil, aynı zamanda bunun sonucu olarak toplumun devamlılığını (bekasını) da sağlayan bir faktör olmaktadır, iyi tasarlanmış bir plan ve projeye göre gerçekleştirilen eğitim ve öğretim, toplumun belli bir seviyeye yükselmesine hizmet eder. İşte böyle bir anlayış ve faaliyet sayesinde Osmanlılar, uzun süre toplumlarını, dünya devletlerinden çok azına nasib olmuş bir şekilde zirveye çıkardılar.
Böyle bir anlayış ve uygulamanın sonucudur ki, günümüzde sosyal, ekonomik ve hatta dinî çatışmaları ile siyasî istikrarsızlık merkezi durumuna gelmiş bulunan bir coğrafya, Osmanlı idaresi altında uzun süre barış ve huzur içinde yaşadı. Bir kıta görünümünde olan bu coğrafyada hâkimiyetini tesis eden Osmanlı Devleti farklı ırk, din, dil, mezhep, örf ve âdetlere sahip toplulukları asırlarca âdilâne bir şekilde idare etmişti. Keza Osmanlı Devleti'nin emperyalist bir politika gütmemesi, gittiği yere İdarî, hukukî ve bir anlamda kültürel özerklik verip sivil topluma dokunmaması, çağındaki bütün devletlerden farklı olduğunu gösteriyordu...

---