31 Mart olayı ile ilgili çok şey yazıldı. Bu yazılarda olay geniş bir siyasi yelpazede incelendi ve tartışıldı. Üstelik bu tartışmalar çeşitli suçlamaların ve hatta yeni bazı tartışmaların nedeni de oldu. Ancak 31 Mart olayı ne bir başlangıç, ne de bir sondu. Sadece zincirin, kanlı halkalarından biriydi. Asıl sorun bu kanlı zincirin halkalarını oluşturan temel nedenlerin gün ışığına çıkarılmasıydı. Onca gürültü arasında, bu unutuluyor veya gözardı ediliyordu. En kanlı halkalardan biri olan 31 Mart olayının da yer aldığı bu zincirin oluşmasındaki ana neden Osmanlı imparatorluğunun yönetimindeki, hatta bizatihi padişahın konumundaki ve kafasındaki ikilemdi. Bu ikilemin, bir kanadı hilafete kadar dayanan (veya hilafetten kaynaklanan) dinsel tutuculuk, diğer kanadı ise çağı yakalayabilmek için müspet ilime ve güncel teknolojiye yönelen eğilimdi. Bu iki kanadın meydana getirdiği ikilem, padişahın kendisinden kaynaklanıyor, devletin üst yönetiminde örgütleniyor ve "çifte standart" şeklinde tüm uygulamalara yansıyor, yönetimin doruklarından avamın günlük yaşamına kadar yayılıyordu. İşin ilginç yanı, bu ikilem arasındaki dengenin de yine padişahın kişiliğinde oluşmasıydı. Yani eğer padişah dünyevi; bilime, teknolojiye, yeniliğe ve çağı yakalamaya eğilimliyse, devlet örgütü içindeki tutucu kanat rahatsızlık duyuyor ve onların ordu içindeki uzantıları padişaha karşı harekete geçiyordu. Aksi olduğu, yani padişah kendini ibadete verip dünya işlerinden uzaklaştığında, bu kez de çağdaşlaşmadan yana güçler harekete geçiyordu. Zira onların da ordu içinde uzantıları mevcuttu. Kaldı ki Osmanlı İmparatorluğunun kuruluş evresinde yer alan bazı ögeler bu devlete özel bir yapı ve nitelik kazandırmıştı...

---