Tarih araştırmaları kaynaklara dayandığı takdirde orijinal ve bilimsel olma hüviyetini kazanır. Kaynakların başında da belgeler gelir. Belgenin Osmanlıcası, "vusuk" (sağlam surette inanma, güvenme, itimat) kökünden gelen ve "sağlam delil, senet" anlamlarını taşıyan "vesika"dır. Osmanlılar "vesika" ile birlikte "varak"ın çoğulu "evrak" kelimesini de kullanmışlar ve arşivlerine Hazine-i Evrak (Evrak Hazinesi) gibi çok anlamlı bir isim vermişlerdir. Belgelerden faydalanılması, belli kaidelere bağlı olarak depolanıp tasnif edilmiş olmalarına bağlıdır. Bu depolamanın yapıldığı mekâna "arşiv", depolanan malzemeye ise "arşiv malzemesi" denir. Arşiv malzemesi araştırıcının hizmetine sunuluncaya kadar tespit, muhafaza, depolama ve bilimsel usullerle tasnif safhalarından geçer. Tasnif işi için belgelerin dilinden anlamak, bunun için de belli ve ilmi bir disiplinden geçmiş olmak gereklidir. Tarihin yardımcı disiplinlerinden sayılan belge ilmine "diplomatik" adı verilir. Diplomatik, Grekçe asıllı "diploma" kelimesinden gelmektedir. Grekçede "ikiye katlanmış şey, katlanmış kâğıt" demek olan diploma, Eski Yunan'da "iki levha arasına yazılmış bir hukuk akdi" için kullanılmıştır. Latincedeki karşılığı "tavsiyename veya salahiyet kâğıdı" olup uygulamada İmparator veya Senato tarafından ülkenin posta vasıtalarında kullanılmak üzere verilmiş pasaport; askerlik yapanlara bazı imkânlara sağlayan imtiyazname anlamında kullanılmıştır. Ortaçağ'da resmi devlet daireleri tarafından "diploma" kelimesi yerine "berat", "mektub", "belge" manalarına gelen "charta", "epistola', "littera", "pagina", "briet" ve "urkunda" kelimeleri tercih edilmiş; kelime daha sonra biraz farklı bir biçimde yeniden resmi dile girmiştir…

---