Osmanlı hukuk tarihinin en önemli kurumlarından birisi şüphesiz kazaskerliktir. Gerçi Osmanlı öncesi ve çağdaşı İslam devletlerinde de ordu kadısı (kadi-i-cünd, kadi-i leşker) unvanını taşıyan bir görevli vardır. Ancak Osmanlı devletindeki kazasker sadece bir ordu kadısı değil, aynı zamanda bir baş kadıdır. Bu yönüyle o şahsında ordu kadılığıyla yine diğer İslam devletlerinde var olduğunu bildiğimiz baş kadılığı birleştirmiş olmaktadır; Osmanlı Devleti'nde ayrıca bir baş kadılık yoktur. Öte yandan üslendikleri görev ve icra ettikleri fonksiyon itibariyle kazaskerler sadece bir ordu kadısı veya kaza / yargı dışında görevleri olmayan bir baş kadı konumunda da değildirler. Kuruluş ve gelişme dönemlerinde bir başka ifadeyle Divan-ı Hümayun'un en etkin biçimde devlet yönetiminde söz sahibi olduğu dönemlerde Rumeli ve Anadolu kazaskerleri bu divanın en önde gelen üyelerindendir. Bir başka ifadeyle kazaskerler o dönemde Osmanlı devletinin hukuki ve siyasi yapısını şekillendirmede önemli rol üstlenmişlerdir. Ayrıca gerek Divan-ı Hümayun'un bir üst yargı kurumu olarak çalıştığı durumlarda, gerek Cuma divanında ve gerekse kazasker mahkemesinde özelde Rumeli kazaskerinin, genelde her iki kazaskerin kazai uygulama ve içtihatları Osmanlı şer'i ve örfi hukukunun şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Buna on altıncı asra gelinceye kadar mahkemeler ve medreselerin de kazaskerlerin yönetim ve denetiminde olduğu eklenirse kazaskerlerin ne denli geniş bir ilgi, yetki ve sorumluluk alanlarının bulunduğu anlaşılır. Bütün bunlara rağmen değerli ancak sınırlı sayıdaki birkaç araştırmayı bir tarafa bırakacak olursak kazaskerlik henüz tarihçilerin ve hukuk tarihçilerinin yeteri kadar ilgisini çekebilmiş değildir. Bu bakımdan Dr. Mustafa Şentop'un bir hukuk tarihçisi gözüyle bu kurumun geneline ancak özellikle hukuki yönüne ışık tutan çalışması önemlidir. Dr. Şentop doğru olarak işe bu kurumun tarihi menşei hakkında bilgi vererek başlamakta, İslam hukuk ve kurumlar tarihi içinde kazaskerliğin almış olduğu yeri ortaya koymakta, daha sonra Osmanlı Devleti'nde aldığı şekle temas etmekte...

---