Birkaç yıl öncesine kadar Türk romanı konusunda bir denemeye gireceğim pek aklımdan geçmezdi. Aslında romanı her zaman sevdim ve üniversitedeki asistanlık dönemim de dahil, uzun süre iyi bir roman okuyucusu olmaya çalıştım. Fakat daha sonra zamanımın büyük bir kısmını toplumsal ve siyasal tarihimizle ilgili çalışmalarım aldı ve bu yıllarda sadece yurt içinde ya da uluslararası planda büyük yankılar uyandırmış romanları okumakla yetindim. Son on yılda Paris'te yaptığım Osmanlı tarihi ve kültürü ile ilgili çalışmalar bende Türk romanına yeniden ve farklı biçimde bir ilgi uyandırdı. Bu yeni ilginin nedeni şuydu: Çöken bir imparatorlukta, Osmanlılıktan Türklüğe geçerken karşılaştığımız kimlik buhranında, romancılarımızın tarihçilerimizden daha özgür ve yaratıcı bir çaba içinde olduklarını hissettim. Okumalarım bana gösterdi ki, toplumsal bilimlerin henüz ortaya çıkmadığı ve tarihçiliğin resmi tarih yazımının tabularını kıramadığı bir dönemde, romancılarımız Osmanlı değişim sürecine çok daha önyargısız bir şekilde yaklaşmışlardır. Bunda romancılığın doğasında bulunan bir özelliğin de rol oynadığını elbette unutamayız. Bir sanat dalı ve imgelem ürünü olarak roman her zaman büyük bir özgürlüğe muhtaçtır. Gerçi 1870'lerde doğan Osmanlı romanının gerçek bir özgürlük ortamından yoksun olduğunu biliyoruz. Zaten o dönemin romancıları da zaman zaman özgür olamadıklarından yakınıyorlardı. Fakat yine de romancılarımız, tarih ve toplum konularında eser veren yazarlarımıza göre daha özgürdüler: Bunun nedeni kolayca açıklanabilir; Bir tarihçi, yazdıkları gerçeklere çok aykırı da olsa, onların olup bitenlere uygun olduğunu savunmak zorundadır. Aksi takdirde kendi eserini bizzat kendisi mahkûm etmiş olur…

---