Ali Fuat Bey, bilinen ilk Türk karikatürcüsüdür. Nişan G. Berberyan’ın Terakki Edelim Beyler’inden sonra gelişim sürecini yansıtan, Türk karikatürünün ikinci kişisel albümünü de yayımlamış oluyoruz.
Tanzimat döneminde saptayabildiğimiz Remzi adlı bir karikatürcü daha var. İmzalı bir tane karikatürünü görebildiğimiz Remzi’yi saymazsak Ali Fuat Bey, Türk karikatürünün atası olarak kabul edilmelidir. Yaşamına ilişkin çok şey bulamadıysak da Ahmet Rasim ve Münir Süleyman Çapanoğlu’nun bazı anı ve gözlemlerinden bir şeyler süzebilme olanağı bulduk.
Ali Fuat Bey’in albümü Osmanlı Tokadı, Osmanlı-Rus Savaşı yıllarında yayımlanmış karikatürlerden oluştu, çoğunluk. Gerçekten çok etkili bir mizah savaşımını sürdüren Çaylak, Ali Fuat’a çok şey borçludur. Albümün ismini saptarken Turhan Selçuk’un sevimli Abdülcanbaz’mı ve onun ünlü Osmanlı tokadım düşündüm. Abdülcanbaz’ın haksızlık karşısında duyduğu öfke ve tepki ile Ali Fuat Bey’in karikatürlerindeki öfke ve şiddet özdeş geldi bana. Biraz da Osmanlı tokadıyla karikatürün gücü arasında bir ilişki sezdim. Üstelik — bence — Abdülcanbaz yaşlansa tıpkı Ali Fuat Bey’i andırırdı. Bir Osmanlı deyimini, bir Osmanlı karikatürcüsünün albümüne isim olarak koymak yakışırdı da.
Dizinin Osmanlı Tokadı albümüne yardımı geçen Milli Kütüphane süreli yayınlar şefi ve çalışanları, Ankara Gözde Röprodüksiyon, Beyazıt Devlet ve İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Müdürleri Haşan Duman ile Erol Pakin’e, İÜK/Mikro-film sorumlusu Nur Taviloğlu’na, Adam Yayıncılık ve Teknik Servisine teşekkür ediyorum.
Turgut Çeviker Eylül 1985 Harbiye - İstanbul

---